(توبه/ ١٠)
لَا يَرْقُبُونَ فىِ مُؤْمِنٍ إِلًّا وَ لَا ذِمَّةً وَ أُوْلَئكَ هُمُ الْمُعْتَدُونَ (١٠)
درباره هيچ مؤمنى مراعات خويشاوندى و عهد و پيمان را نمى‌كنند، وايشان همان تجاوزكاران‌اند.
١. دشمنى و كينه‌توزى سخت مشركان صدر اسلام نسبت به مؤمنان: «الّا» به معناى قرابت و خويشاوندى و «ذمّه» به معناى عهد و پيمان است؛ يعنى مشركان درباره هيچ مؤمنى نه رعايت حق خويشاوندى را مى‌كنند و نه بر عهد و ميثاق خود با وى پايبند مى‌مانند و اين بيانگر دشمنى و كينه شديد مشركان نسبت به مؤمنان است. ١ لايرقبون فى مؤمن الّاً و لا ذمّةً ١. راهنما ٧/ ٣٨.
٢. ايمان به خدا، بزرگ‌ترين جرم از نظر مشركان پيمان‌شكن: اين آيه اعم از آيه «انهم ان يظهروا عليكم لايرقبوا فيكم الّاً و لاذمّةً» است؛ زيرا اولًا به غلبه بر مؤمنان مشروط نيست و ثانياً هر مؤمنى اعم از مخاطبان (ياران پيامبر) و غير آنان را شامل مى‌شود؛ ١ چه، «مؤمن» نكره در سياق نفى و مفيد عموم است. ٢ از اين آيه فهميده مى‌شود كه در ديد كفار، بزرگ‌ترين جرم مسلمانان، همان ايمان به خداوند است و همين بهانه خصومتشان با اهل ايمان است. ٣ لايرقبون فى مؤمن الّاً و لا ذمّةً ١. المنار ١٠/ ١٨٧. ٢. راهنما ٧/ ٣٧. ٣. نور ٥/ ١٦.
٣. تجاوزگرى، ويژگى اصلى مشركان پيمان‌شكن: عبارت «واولئك هم المعتدون» تفسير تمامى احوال روحى و اعمال جسمى مشركان است كه در آيات قبل بيان شد. اين عبارت در پاسخ به سؤالى مقدر و بدين معناست: اينك كه احوال و رفتارهاى مشركان اين گونه است، گمان نكنيد كه اگر پيمان خود را با آنان نقض كرديد، بر آنان ستم كرده‌ايد و شما تجاوزكاريد، بلكه آنان تجاوزگرند؛ زيرا عداوت و كينه شما را در دل پنهان داشتند و بيشتر آنان در مقام عمل از راه خدا