خداوند:
سرزنشهاى ١ دفاع:
تشويق به ٦ دنياطلبى:
آثار ٣؛ سرزنش ٥ سستى:
عوامل در جنگ ٣، ٥ متخلفان از جهاد:
سرزنش ١ مسلمانان:
سستى صدر اسلام ٣ مؤمنان:
تشويق به جنگ ٦ إِلَّا تَنفِرُواْ يُعَذِبْكُمْ عَذَابًا أَلِيمًا وَ يَسْتَبْدِلْ قَوْمًا غَيرَكُمْ وَ لَا تَضُرُّوهُ شَيًا وَ اللَّهُ عَلى‌ كُلِ شىْ‌ءٍ قَدِيرٌ (٣٩)
(توبه/ ٣٩)
اگر بسيج نشويد [خدا] شما را به عذابى دردناك عذاب مى‌كند و گروهى ديگر به جاى شما مى‌آورد و به او زيانى نخواهد رسانيد و خدا بر هر چيزى تواناست.
اين آيه در ادامه آيه قبل و درباره جنگ تبوك است.
١. تهديد شديد متخلفان از فرمان جهاد به عذاب دردناك الهى: خداوند در اين آيه مسلمانان را سخت تهديد مى‌كند كه اگر رهسپار جنگى كه پيامبر (ص) به آن فرمان داده است نشوند و از آن تخلف بورزند، آنها را به عذابى دردناك عذاب مى‌كند. ١ از آن جا كه عذاب در اين آيه مطلق است، اختصاص آن به عذاب آخرت وجهى ندارد و چه بسا سياق تأييد كند كه مراد، عذاب در دنيا يا عذاب در دنيا و آخرت است. ٢ الّا تنفروا يعذّبكم عذاباً اليماً ١. مجمع البيان ٥- ٦/ ٤٧. ٢. الميزان ٩/ ٢٧٩.