منافقان دوست دارند كه در بيابان در ميان اعراب باديه‌نشين باشند و در مدينه حضور نداشته‌باشند و از آنجا اخبار شما را پيگيرى كنند و با شما نباشند كه كشته شوند و منتظر حوادث باشند. ١ وان يأت الاحزاب يودّوا لو انّهم بادون فى الاعراب يسئلون عن انبائكم‌ ١. مجمع البيان ٧- ٨ ٥٤٧.
٣. ترس و واهمه منافقان از كشته شدن و آسيب ديدن: اينكه مى‌فرمايد: «دوست داشتند در بيابان باشند»، كنايه از اين است كه نمى‌خواهند در مدينه باشند تا از جنگ آسيبى به آنها برسد و يا كشته شوند. ١ ان يأت الاحزاب يودّوا لو انّهم بادون فى الاعراب‌ ١. راهنما ١٤/ ٤٦٧.
٤. علاقه منافقان به پيگيرى اخبار نبرد مسلمانان با احزاب: منافقان مدينه در عين ترس از حضور در مدينه به هنگام حمله دشمن، دوست داشتند از اخبار مربوط به مسلمانان آگاه باشند. ١ و ان يأت الاحزاب يودّوا لو انّهم بادون فى الاعراب يسئلون عن انبائكم‌ ١. راهنما ١٤/ ٤٦٧.
٥. جنگيدن اندك منافقان به همراه مسلمانان در صورت ماندن آنان در مدينه و هجوم مجدد احزاب: عبارت «ولو كانوا ...» بدين معناست: اگر اين منافقان با شما و در بين شما بودند [و به باديه نمى‌رفتند]، جز اندكى- كه توهم شود همراه شمايند، نه براى يارى شما و نبرد با دشمنان همراه شما- نمى‌جنگيدند. ١ ولو كانوا فيكم ما قاتلوا الّا قليلًا ١. مجمع البيان ٧- ٨/ ٥٤٧.
ترس:
از مرگ ٣.
منافقان:
پندارهاى؛ علايق ٢، ٤؛ و جنگ احزاب ٢؛ ترس ٣، ٤؛ و اخبار جنگ ٤؛ و جهاد ٥ لَّقَدْ كانَ لَكُمْ فىِ رَسُولِ اللَّهِ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ لِمَن كانَ يَرْجُواْ اللَّهَ وَ الْيَوْمَ الاْخِرَ وَ ذَكَرَ اللَّهَ كَثِيرًا (٢١)
(احزاب/ ٢١)