جهاد در آيينه قرآن(ج2) - جمعی از نویسندگان - الصفحة ٣٣٦
٢. زدودن ترديد برخى از مؤمنان همراه پيامبر (ص) در حديبيه از سوى خداوند: سياق آيه نشان مىدهد كه مراد از آن، برطرف كردن ترديد برخى از مسلمانان همراه پيامبر (ص) در حديبيّه است. آنان گمان مىكردند كه روياى پيامبر در سفر حديبيه تحقق خواهد يافت و چون با ممانعت مشركان روبهرو شدند، برخى در روياى پيامبر مردد گشتند. خداوند با اين آيه ترديد آنان را برطرف كرد. ١ لقد صدق اللّه رسوله الرؤيا بالحقّ لتدخلنّ المسجد الحرام ... لا تخافون ١. الميزان ١٨/ ٢٩١.
٣. رخداد صلح حديبيه و تأخير عمره مسلمانان، داراى اسرارى نهفته بر مؤمنان: ١ عبارت «فعلم ما لم تعلموا» بدين معناست كه خدا در صلح حديبيه مصلحتى را مىدانست كه شما نمىدانستيد. برخى هم گفتهاند كه به اين معناست كه خداوند در تأخير ورود به مسجد الحرام خير و مصلحتى را مىدانست كه شما نمىدانستيد. ٢ فعلم ما لم تعلموا ١. راهنما ١٧/ ٥٨٢. ٢. مجمع البيان ٩- ١٠/ ١٩١.
٤. صلح حديبيه، تدبير الهى و زمينهساز ورود مؤمنان به مسجد الحرام با امنيت و آرامش: ١ «ذلك» در عبارت «من دون ذلك»، اشاره به ورود امن مؤمنان به مسجد الحرام دارد. عبارت «من دون ذلك» نيز به معناى «اقرب من ذلك» است. با اين حال، معناى عبارت «فعلم ما لم تعلموا و جعل من دون ذلك فتحاً قريباً» اين است:
خدا از مصلحت ورود با امنيت و آرامش شما به مسجد الحرام چيزى را مىدانست كه شما نمىدانستيد و از همين رو، قبل از ورود امن شما، پيروزى نزديكى قرار داد تا ورود امن شما را ميسّر سازد. از اينجا روشن مىشود كه مراد از «فتح قريب» صلح حديبيه است؛ زيرا اين صلح بود كه راه ورود امن مؤمنان به مسجد الحرام را هموار و آسان كرد و اگر اين صلح و شرايط آن نبود، ورود آنان جز با جنگ و خونريزى ممكن نمىشد و در اين صورت، نمىتوانستند عمره به جا آورند. ٢ فعلم ما لم تعلموا و جعل من دون ذلك فتحاً قريباً ١. راهنما ١٧/ ٥٨٢. ٢. الميزان ١٨/ ٢٩٠- ٢٩١.