جهاد در آيينه قرآن(ج2) - جمعی از نویسندگان - الصفحة ٣٢٨
مؤمنان را بر كافران پيروز كرد؛ زيرا داخل سرزمين آنان شده و تا كنج خانهشان گام نهاده بودند. از اين رو، جز جنگ هيچ احتمال ديگرى نمىرفت، امّا خداى سبحان بعد از آنكه مؤمنان را بر آنان پيروز كرد، بين مسلمانان و قريش، پيمان صلح را منعقد كرد. ١ هو الذى كفّ ايديهم عنكم و ايديكم عنهم ببطن مكة من بعد أن اظفركم عليهم ١. الميزان ١٨/ ٢٨٧- ٢٨٨.
٢. منّت نهادن خداوند بر مؤمنان به دليل جلوگيرى از وقوع جنگ در حديبيه: خداوند در اين آيه بر مؤمنان منّت مىگذارد كه [در حديبيه] مانع وقوع جنگ ميان آنان و مشركان شد؛ صلحى كه از پيروزى [در جنگ] با ارزشتر بود. ١ هو الذى كف ايديهم عنكم ... من بعد ان اظفركم عليهم ١. مجمع البيان ٩- ١٠/ ١٨٧.
٣. پيروزى مسلمانان بر مشركان در درگيريهاى محدود در حديبيه: عبارت «من بعد ان اظفركم عليهم» به حادثهاى اشاره دارد كه چهل نفر- يا بيشتر يا كمتر- از مشركان قصد حمله به لشگرگاه مسلمانان را داشتند كه دستگير شدند و پيامبر (ص) آنان را بخشود و آزاد كرد. ١ من بعد ان اظفركم عليهم ١. فى ظلال ٧/ ٥٠٨.
٤. وقوع صلح در حديبيه، به مصلحت مسلمانان: عبارت «و كان الله بما تعملون بصيراً» بدين معناست كه خداوند مصلحت شما را در رخ ندادن جنگ و وقوع صلح در حديبيه مىبيند؛ هر چند شما متوجه اين مصلحت نيستيد. ١ و كان اللّه بما تعملون بصيراً ١. الكبير ٢٨/ ٩٨.
خداوند:
آثار اراده ١؛ آثار تدبير ١؛ امتنان ٢ صلح حديبيه:
منشأ ١؛ آثار ٤ مؤمنان:
منت بر ٢؛ منشأ پيروزى ١؛ پيروزى ٣؛ مصلحت ٤