قُل لِلْمُخَلَّفِينَ مِنَ الْأَعْرَابِ سَتُدْعَوْنَ إِلى‌ قَوْمٍ أُوْلىِ بَأْسٍ شَدِيدٍ تُقاتِلُونهُمْ أَوْ يُسْلِمُونَ فَإِن تُطِيعُواْ يُؤْتِكُمُ اللَّهُ أَجْرًا حَسَنًا وَ إِن تَتَوَلَّوْاْ كَمَا تَوَلَّيْتُم مِن قَبْلُ يُعَذِبْكمْ عَذَابًا أَلِيمًا (١٦)
(فتح/ ١٦)
به برجاى ماندگان باديه نشين بگو: «به زودى به سوى قومى سخت زورمند دعوت خواهيد شد كه با آنان بجنگيد يا اسلام آورند. پس اگر فرمان بريد خدا شما را پاداش نيك مى‌بخشد، واگر- همچنان كه پيش‌تر به ميدان جنگ پشت كرديد- [باز هم‌] روى بگردانيد، شما را به عذابى پردرد معذّب مى‌دارد».
١. دعوت به جنگ، نوعى آزمايش براى متخلفان: در آيه پيشين، متخلفان حديبيه به ظاهر از كرده خويش اظهار پشيمانى كردند. از اين رو، به آزمايشى سخت فرا خوانده شدند كه اگر از آن پيروز بيرون بيايند، معلوم مى‌شود در گفتار و كردار صادق‌اند، لذا به آنان گفته شد: جنگى در پيش است، اگر از پيامبر (ص) اطاعت كرديد و در جنگ شركت جستيد معلوم مى‌شود كه به راستى از كرده خويش پشيمان شده، قصد اصلاح خود را داريد؛ زيرا متخلفان بايد در عمل صداقت خويش را نشان دهند، يعنى در ميدان‌هاى سخت و سهمگين جنگ شركت كنند و از راحتى و خوشگذرانى دل بكنند، در غير اين صورت همان نفاق و ضعف ايمان و ترس را در دل دارند.
ستدعون الى قوم اولى بأس شديد ٢. وجوب جهاد ابتدايى: جمله «تقاتلونهم او يسلمون» (با آنان بجنگيد يا اسلام آورند) جمله استينافى است، يعنى دشمنان مشرك، دو راه بيش ندارند، يا پذيرفتن اسلام يا جنگ، و جزيه از آنان پذيرفته نيست، چنان‌كه از اهل كتاب پذيرفته مى‌شود. همچنين «تقاتلونهم» صفت قوم نيست، چون مسلمانان دعوت مى‌شوند كه با مشركان فتنه‌انگيز بجنگند، نه اينكه دعوت مى‌شوند با قومى بجنگند كه در حال جنگند. ١ بايد با مشركان فتنه‌انگيز جنگيد