از سوره محكمه، سوره‌اى است كه تشابه در آن نباشد و مقصود از ذكر قتال، فرمان به آن است. همچنين مراد از «الذين فى قلوبهم مرض» سست ايمانان‌اند نه منافقان؛ زيرا اين آيه صراحت دارد كه مؤمنان، مشتاق نزول سوره محكمه بوده‌اند و تعبير مؤمنان، منافقان را جز با مسامحه- كه با كلام خداوند ناسازگار است- شامل نمى‌شود. از اين رو، اين آيه همچون آيه ٧٧ سوره نساء، ناظر به گروهى از مؤمنان [سست ايمان‌] است. مراد از «المغشىّ عليه من الموت» محتضر (انسان در شرف مرگ) است. از اين رو، معناى آيه اين است كه هرگاه سوره‌اى محكمه نازل مى‌شود و مؤمنان به قتال و جهاد مأمور مى‌شوند، سست‌ايمانان را مى‌بينى كه از شدت ترس همچون محتضر به تو نگاه مى‌كنند. ١ برخى بر آن‌اند كه مراد از «الذين فى قلوبهم مرض» منافقان‌اند. ٢ فاذا انزلت سورة محكمة وذُكر فيها القتال رأيت الذين فى قلوبهم مرض ينظرون اليك نظر المغشّى عليه من الموت‌ ١. الميزان ١٨/ ٢٣٩. ٢. فى ظلال ٧/ ٤٦٣؛ نمونه ٢١/ ٤٦٣.
٣. جهاد در بينش منافقان يا سست ايمانان، مرگ و نابودى: تعبير «المغشىّ عليه من الموت» و كاربرد اين تشبيه مى‌تواند بر اين اساس باشد كه انسان سست‌ايمان با فرمان جهاد، مرگ خويش را به چشم مى‌بيند؛ چنانكه محتضر نيز چنين است؛ در حالى كه جهاد زمينه شهادت است نه نابودى. ١ وذُكر فيها القتال رأيت الذين فى قلوبهم مرض ينظرون اليك نظر المغشّى عليه من الموت‌ ١. راهنما ١٧/ ٤٥٣.
٤. انسانهاى ترسان از جهاد، سزاوار مرگ: شايد عبارت «فأولى لهم» خبر براى مبتداى محذوف و تقدير آن اين باشد:
«فأولى لهم ذلك»؛ يعنى سزاوار است كه آنان (سست‌ايمانان يا منافقان) اينگونه (مانند انسانهاى محتضر) نگاه كنند؛ يعنى به حال احتضار افتاده، بميرند. ١ فأولى لهم‌ ١. الميزان ١٨/ ٢٣٩.
٥. تهديد منافقان يا سست‌ايمانان به عذاب از سوى خداوند: عبارت «فأولى‌