جهاد در آيينه قرآن(ج2) - جمعی از نویسندگان - الصفحة ٢٩٢
اهل حرب سلاحهايشان را بر زمين گذارند و اين كنايه از پايان جنگ و نبرد است. ١ از اين رو، معناى آيه اين است كه [كافران را در ميدان نبرد بكشيد ...] تا اينكه جنگجويان دشمن اسلحه خود را بر زمين گذارند و ديگر نجنگند. ٢ حتّى تضع الحرب اوزارها ١. الميزان ١٨/ ٢٢٥. ٢. مجمع البيان ٩- ١٠/ ١٤٧.
٧. لزوم جهاد و پيكار بى امان مسلمانان با كافران تا پيروزى نهايى اسلام بر همه اديان: برخى گفتهاند مراد از «حتّى تضع الحرب اوزارها» اين است كه تا آنگاه كه دينى جز اسلام باقى نماند؛ يعنى تا زمانى كه پيكار شما، اعمال زشت مشركان را فرو نشاند و تسليم شما شوند و جز اسلام- كه بهترينِ اديان است- دينى باقى نماند و بُتان پرستش نشوند. در حديث نيز از پيامبر (ص) آمده است كه از آن هنگام كه خداوند مرا به رسالت مبعوث كرده، جهاد ادامه دارد تا زمانى كه آخرين گروه از امت من با دجال بجنگند. ١ حتّى تضع الحرب اوزارها ١. مجمع البيان ٩- ١٠/ ١٤٧.
٨. عدم تعلق مشيّت الهى بر نابودسازى كافران بدون تلاش و جهاد مؤمنان: «لو» براى امتناع است؛ يعنى اگر خداوند بخواهد كه كافران بدون حضور در جبهه نبرد نابود شوند، مىتواند آنان را نابود كند، اما او چنين نخواسته است. ١ ذلك ولو يشاء اللّه لانتصر منهم ولكن ليبلو ١. راهنما ١٧/ ٤١٥.
٩. جهاد، عرصه آزمايش آدميان: جمله «ولكن ليبلو بعضكم ببعض» استدراك و استثنا از مشيت انتقام و بدين معناست كه خداوند از آنان انتقام نگرفته، بلكه به شما فرمان داده كه با آنان بجنگيد تا برخى از شما (آدميان) را با برخى ديگر بيازمايد؛ مؤمنان را با كافران بيازمايد؛ يعنى به آنان فرمان دهد تا با كافران بجنگند تا معلوم شود چه كسانى اطاعت مىكنند و چه كسانى نافرمانى، و كافران را با مؤمنان بيازمايد تا معلوم گردد چه كسانى اهل شقاوتاند و چه كسانى موفق به توبه مىشوند و به سوى حق باز مىگردند. با اين بيان روشن مىشود كه جمله «ليبلو بعضكم ببعض»، تعليل حكم مذكور در آيه (لزوم كشتن كافران در ميدان نبرد تا ...) است.