٤. گمانهاى نادرست منافقان به خداوند در جنگ احزاب: عبارت «وتظنّون باللّه الظنونا» بدين معناست كه منافقان و بيماردلان گمانها و پندارهاى نادرستى به خود راه دادند؛ برخى مى‌گفتند: كافران پيروز و بر مدينه مسلط خواهند شد، و برخى مى‌گفتند: به زودى اسلام از بين مى‌رود و اثرى از دين باقى نمى‌ماند، و برخى مى‌گفتند:
جاهليت همچون گذشته بازمى‌گردد، و برخى مى‌گفتند: خدا و رسولش مسلمانان را فريفته‌اند، و ديگر پندارهاى باطل. ١ وتظنّون باللّه الظنّونا ١. الميزان ١٦/ ٢٨٥.
٥. گمانهاى مختلف مسلمانان به خداوند در جنگ احزاب: عبارت «وتظنّون باللّه الظنونا» بدين معناست كه گمانهاى شما دگرگون و مختلف خواهد بود؛ برخى از شما گمان نصر و يارى خدا را داريد و برخى از خدا مأيوس و نااميد هستيد. ١ واژه «الظنونا» دلالت مى‌كند كه‌گمان برخى نادرست و باطل است و اگر به جاى آن گفته مى‌شد «وتظنّون باللّه ظنّاً» اين معنا را نمى‌رساند. ٢ وتظنّون باللّه الظنّونا ١. مجمع البيان ٧- ٨/ ٥٣٢. ٢. الكبير ٢٥/ ١٩٩.
٦. لزوم يادآورى سختى‌هاى شديد جنگ احزاب: «اذ جاءوكم» عطف بر «اذ جائتكم» در آيه پيش و متعلق فعل «اذكروا» در همان آيه است. ١ عبارت «اذ جاءوكم» بدين معناست كه به ياد آوريد زمانى را كه لشكرهاى مشركان به سوى شما آمدند ٢ از اين رو، اين آيه از مؤمنان مى‌خواهد كه سختى‌هاى جنگ احزاب يعنى محاصره كامل از سوى دشمن و غلبه ترس شديد بر خود را- كه به گمانهاى باطل نسبت به خداوند منجر شد- از ياد نبرند تا به لطف و عنايت خداوند در امداد و نصرت آنان در اين جنگ بيشتر پى ببرند.
اذ جاءوكم ...
١. راهنما ١٤/ ٤٤٤. ٢. مجمع البيان ٧- ٨/ ٥٣٢.
٧. لزوم يادآورى سختى‌هاى دوران جنگ پس از پيروزى بر دشمن: مؤمنان بايد پس از پيروزى بر دشمن، سختى‌هايى را كه در دوران جنگ متحمل شدند به ياد آورند تا بيشتر قدر عنايات خداوند به آنان و نيز و آسايش پس از جنگ را بدانند.
اذ جاءوكم ...