٢. وعده خداوند به پيروزى روميان بر ايرانيان، وعده‌اى قطعى و تخلف‌ناپذير: «اخلاف الوعد» به وعده وفا نكردن است و جمله «لا يخلف اللّه وعده» تأكيد و تثبيت «وعد اللّه» است. خلف وعده اگرچه ذاتاً قبيح نيست؛ زيرا چه بسا به هنگام اضطرار نيكو شمرده شود، امّا از آنجايى كه هيچ ضرورتى خداوند را به انجام كارى وادار نمى‌كند، خلف وعده از او در هيچ حالى پسنديده نيست، افزون بر اينكه خلف وعده همواره با نقص و كاستى همراه است كه درباره او محال است. ١ معناى عبارت «لا يخلف اللّه وعده» اين است كه خداوند خلاف وعده‌اش در پيروزى روميان بر ايرانيان عمل نمى‌كند. ٢ لا يخلف اللّه وعده‌ ١. الميزان ١٦/ ١٥٦. ٢. مجمع البيان ٧- ٨/ ٤٦٠.
٣. ناآگاهى مشركان مكه از تخلف‌ناپذير بودن وعده خداوند به پيروزى روميان بر ايرانيان: مراد از «اكثر الناس» كفار مكه است.
از اين رو، معناى عبارت «ولكن اكثر الناس لا يعلمون» اين است كه لكن كافران مكه به دليل جهل و نادانى‌شان به خداوند متعال، درستى آنچه را پيشگويى كرده و خبر داديم، نمى‌دانند. ١ به سخن ديگر، آنان به شئون خداوند تعالى جاهل‌اند و به وعده او اطمينان ندارند و او را با امثال خود- كه گاه راست و گاه دروغ مى‌گويند و گاه به وعده خود عمل مى‌كنند وگاه عمل‌نمى‌كنند- مقايسه مى‌كنند. ٢ ولكن اكثر الناس لا يعلمون‌ ١. مجمع البيان ٧- ٨/ ٤٦٠. ٢. الميزان ١٦/ ١٥٦.
ايرانيان:
شكست ١ خداوند:
حتميت وعده‌هاى ١، ٢؛ شك در وعده‌هاى ٣ روميان:
پيروزى ١، ٢ كافران:
جهل مكه ٣ مؤمنان:
عوامل سرور ١ وَ لَقَدْ أَرْسَلْنَا مِن قَبْلِكَ رُسُلًا إِلى‌ قَوْمِهِمْ فجَاءُوهُم بِالْبَيِناتِ فَانتَقَمْنَا مِنَ الَّذِينَ أَجْرَمُواْ وَ كانَ حَقًّا عَلَيْنَا نَصْرُ الْمُؤْمِنِينَ (٤٧)
(روم/ ٤٧)