جهاد در آيينه قرآن(ج2) - جمعی از نویسندگان - الصفحة ١٨٣
در اين آيه به معناى علم است؛ زيرا خداوند با عبارت «وظنّوا أن لا ملجأ من اللّه الّا اليه» در مقام ستايش آنان است و اين تنها با اين سازگار است كه آنان بدين مطلب عالم باشند. ١ از اين رو، معناى اين عبارت اين است كه اين سه تن يقين كردند جز خداى متعال، پناهگاهى ندارند كه به آن پناه ببرند و تنها راه نجاتشان از عذاب الهى، توبه است. ٢ و ظنّوا أن لا ملجأ من اللّه الّااليه ١. الكبير ١٦/ ٢١٨. ٢. مجمع البيان ٥- ٦/ ١٢١.
٦. تأكيد دوباره خداوند بر دادن توفيق توبه به سه تن متخلف سهلانگار: عبارت «ثم تاب عليهم» هم در اين آيه و هم در آيه قبل، تفصيل عبارت «لقد تاب اللّه» است كه به اجمال گفته شد. اين عبارت همچنين در هر دو جا به معناى هدايت و توفيق الهى است. توبه عبد، محفوف به دو توبه خداوند است. توبه ابتدايى خداوند، بازگشت به عبد با دادن توفيق و هدايت است. در نتيجه بنده به استغفار هدايت مىشود و اين توبه بنده است. آنگاه خداوند با پذيرش توبهو آمرزش گناهان بنده دوباره به او رجوع مىكند و اين توبه دوم خداوند است. دليل اين مطلب، عبارت «ليتوبوا» مىباشد كه همان استغفار و غايت توبه خداوند است. ١ ثمّ تاب عليهم ليتوبوا ١. الميزان ٩/ ٤٠١.
٧. پذيرش توبه سه نفر متخلف از جنگ تبوك، ناشى از رحمت الهى: آمدن وصف «رحيم» پس از وصف «تّواب» دلالت مىكند كه پذيرش توبه به دليل رحمت و كرم خداوند متعال است. ١ عبارت «انّ اللّه هو التواب الرحيم» بر پذيرش توبه سه نفر متخلف از جنگ تبوك دلالت مىكند. ٢ انّ اللّه هو التّواب الرحيم ١. الكبير ١٦/ ٢٢٠. ٢. الميزان ٩/ ٤٠٢.
جنگ تبوك:
قبول توبه متخلفان از ١؛ دلجويى از متخلفان از ٢؛ انزواى اجتماعى متخلفان از ٣؛ اندوه متخلفان از ٤؛ استعاذه متخلفان از ٥ خداوند:
اهميّت توفيقات ١، ٦؛ دلجويىهاى ٢؛ آثار رحمت ٧