نازل شده است. پيامبر (ص) پس از بازگشت از تبوك [به مؤمنان‌] فرمود: با اينان نشست و برخاست نكنيد و سخن مگوييد. ١ ١. مجمع البيان ٥- ٦/ ٩٢- ٩٣.
١. آگاهى‌دادن خداوند از عذرتراشى منافقانِ توانگر متخلف، پس از بازگشت مسلمانان از جنگ تبوك: خطاب جمع (اليكم، رجعتم) متوجه پيامبر (ص) و مؤمنان، هر دو است. ١ خداوند در اين آيه خبر مى‌دهد كه آنان كه از همراهى پيامبر در جنگ تبوك‌امتناع ورزيدند پس از بازگشت مسلمانان به مدينه، نزد پيامبر و مسلمانان آمده و با گفته‌هاى بى‌اساس‌و كذب درصدد عذرتراشى برمى‌آيند. ٢ از تعبير «يعتذرون» كه فعل مضارع است برمى‌آيد كه خداوند قبلًا پيامبر و مسلمانان را آگاه كرد كه منافقان دروغگو به عنوان عذرخواهى به زودى نزد آنها خواهند آمد. ٣ يعتذرون اليكم اذا رجعتم اليهم‌ ١. الميزان ٩/ ٣٦٣. ٢. مجمع البيان ٥- ٦/ ٩٣. ٣. نمونه ٨/ ٨٨.
٢. دستور خداوند به پيامبر (ص) براى تصديق نكردن منافقان متخلف و نپذيرفتن عذرهاى آنان: جمله «لن نؤمن لكم»- بنابر اينكه ايمان هم با «باء» متعدى مى‌شود و هم با «لام»- بدين معناست كه ما شما را در عذرهايى كه مى‌آوريد، تصديق نمى‌كنيم، و يا- بنابر اينكه «لام» براى نفع باشد- بدين معناست كه ما شما را آن گونه كه به نفع شما باشد، تصديق نمى‌كنيم. اين جمله بيان علّت جمله «لا تعتذروا» است. از اين رو، معناى آيه اين مى‌شود كه اى محمد، به منافقانى كه نزد تو براى عذرخواهى مى‌آيند، بگو پيش ما عذر نياوريد؛ زيرا ما شما را در اين عذرها تصديق نمى‌كنيم. ١ قل لا تعتذروا لن نؤمن لكم‌ ١. الميزان ٩/ ٣٦٣.
٣. عدم اعتماد به منافقان براى هميشه: اين برداشت مبتنى بر اين است كه «من» در عبارت «من اخباركم» براى تبعيض و «لن» در «لن نؤمن» براى نفى‌ابدى باشد. ١ قل لا تعتذروا لن نؤمن لكم قد نبّأنا اللّه من اخباركم‌ ١. راهنما ٧/ ٢٥١.
٤. موضع‌گيرى در برابر متخلفان از جهاد، از وظايف پيامبر (ص) و رهبر