جهاد در آيينه قرآن(ج2) - جمعی از نویسندگان - الصفحة ١٤٢
معذوران از جهاد: ١، ٢ مؤمنان:
ويژگىهاى ٤؛ زمينه تشخيص ٦ منافقان:
مقايسه معذوران با ٥؛ زمينه تشخيص ٦ لَّيْسَ عَلىَ الضُّعَفَاءِ وَ لَا عَلىَ الْمَرْضى وَ لَا عَلىَ الَّذِينَ لَا يجِدُونَ مَا يُنفِقُونَ حَرَجٌ إِذَا نَصَحُواْ لِلَّهِ وَ رَسُولِهِ مَا عَلىَ الْمُحْسِنِينَ مِن سَبِيلٍ وَ اللَّهُ غَفُورٌ رَّحِيمٌ (٩١)
(توبه/ ٩١)
بر ناتوانان و بر بيماران و بر كسانى كه چيزى نمىيابند [تا در راه جهاد] خرج كنند- در صورتى كه براى خدا و پيامبرش خيرخواهى نمايند- هيچ گناهى نيست، [و نيز] بر نيكوكاران ايرادى نيست، و خدا آمرزنده مهربان است.
از ضحاك نقل شده است كه عبداللّه بن ام مكتوم نابينا [در آستانه جنگ تبوك] نزد پيامبر (ص) آمد و گفت: اى پيامبر خدا، من سالخوردهاى نابينا و ناتوان و لاغراندام هستم و راهنمايى ندارم. آيا اجازه دارم بمانم و به جهاد نروم. پيامبر سكوت فرمود و در اين هنگام اين آيه نازل شد. ١ از اين شأن نزول استفاده مىشود كه حتى نابينايان به خود اجازه نمىدادند كه بدون اطلاع پيامبر از شركت در جهاد سر باز زنند. ٢ ١. مجمع البيان ٥- ٦/ ٩١. ٢. نمونه ٨/ ٨٠.
١. معاف از جهاد بودن ناتوانان، بيماران و تنگدستان: مراد از «ضعفا» به دلالت سياق آيه، كسانىاند كه به حسب طبع قدرت جهاد ندارند مانند افراد معلول و زمينگير. مراد از «مرضى» (جمع مريض) نيز كسانىاند كه به دليل بيمارى قدرت جهاد ندارند. منظور از «الّذين لا يجدون ما ينفقون» نيز آناناند كه به دليل نداشتن مال و مانند آن (اسلحه) توانايى جهاد ندارند.
[طبق دلالت اين آيه] از اينان حرج و مشقت يعنى حكم وجوب جهاد برداشتهشده است؛ همچنين لوازم حكم وجوب، يعنى