مدينه مراجعت نكرده بودند. ٢ فان رجعك اللّه الى طائفة منهم فاستئذنوك للخروج‌ ١. راهنما ٧/ ٢٢٢. ٢. الميزان ٩/ ٣٦٠.
٥. ممنوعيت شركت منافقان متخلف از جنگ تبوك، در جنگهاى بعدى: عبارت «فقل لن تخرجوا معى ابداً ولن تقاتلوا معى عدوّاً» اخبار در معناى نهى است به جهت مبالغه. ١ از اين رو، معناى آيه اين است كه اى پيامبر، هرگاه منافقان متخلف از جنگ تبوك اجازه شركت در جنگهاى بعدى خواستند، به آنان بگو شما از اين پس براى هميشه حق نداريد همراه من براى جهاد بيرون بياييد و با دشمنى بجنگيد.
فقل لن تخرجوا معى ابداً ولن تقاتلوا معى عدوّاً ١. صافى ١/ ٧١٩.
٦. شركت و عدم شركت مسلمانان در جنگ منوط به اذن پيامبر (ص) و رهبر جامعه اسلامى: استيذان منافقان نشان دهنده اين است كه‌آنان به‌عنوان فردى از جامعه اسلامى، شركت خود را در جنگهاى آينده منوط به اجازه پيامبر (ص) مى‌دانسته‌اند. ١ بى‌گمان، لزوم اذن خواستن از پيامبر (ص) براى شركت در جهاد از آن روست كه‌حضرت رهبر جامعه اسلامى بوده است.
فاستئذنوك للخروج‌ ١. راهنما ٧/ ٢٢٤.
٧. همرزمى با پيامبر (ص) و رهبر الهى، داراى ارزشى والا: با توجه به اينكه آيه در مقام نكوهش و طرد منافقان است و اين نكوهش و طرد را با محروم شمردن آنان از جهاد در ركاب پيامبر (ص) بيان داشته است، اين برداشت به دست مى‌آيد. ١ فقل لن تخرجوا معى ابداً ولن تقاتلوا معى عدوّاً ١. راهنما ٧/ ٢٢٣.
٨. شركت نكردن منافقان در جنگ حساس و سخت تبوك، دليل ممنوعيت شركت آنان در جنگهاى بعد از آن: جمله «انّكم رضيتم بالعقود اوّل مرّة» در مقام تعليل جمله «فقل لن تخرجوا معى ابداً ولن تقاتلوا معى عدوّاً» است. ١ همچنين، مراد از «بالقعود اوّل مرّة»، تخلف از خروج در اولين بارى است كه مى‌بايست براى جهاد