يَأَيهَا النَّبىُّ جاهِدِ الْكُفَّارَ وَ الْمُنافِقِينَ وَ اغْلُظْ عَلَيهِمْ وَ مَأْوَئهُمْ جَهَنَّمُ وَ بِئْسَ الْمَصِيرُ (٧٣)
(توبه/ ٧٣)
اى پيامبر، با كافران و منافقان جهاد كن و بر آنان سخت بگير، و جايگاهشان دوزخ است، و چه بد سرانجامى است.
١. وجوب جهاد با كافران: واژه جهاد و مجاهدت در قرآن بيشتر به معناى جنگ با كافرانى به كار رفته كه به مخالفت و دشمنى تظاهر مى‌كنند. اما منافقان چون كفر خود را پنهان مى‌دارند و اظهار نمى‌كنند، آيات جهاد شامل حال آنان نمى‌شود. ١ از اين رو، معناى «يا ايها النبّى جاهد الكفار» اين است كه اى پيامبر، با كافران بجنگ! ٢ يا ايها النبّى جاهد الكفار ١. الميزان ٩/ ٣٣٩. ٢. مجمع البيان ٥- ٦/ ٧٧.
٢. چگونگى جهاد با منافقان: از آنجا كه پيامبر (ص) با منافقان جنگ نكرد، در مفهوم و چگونگى جهاد با منافقان اختلاف است. چند احتمال در اين باره مطرح است: يك- مراد، نهايت كوشش براى مقاومت در برابر منافقان، بنا بر اقتضاى مصلحت؛ اگر مصلحت اقتضا كرد، با آنان معاشرت نمى‌شود، اگر مصلحت اقتضا نمود، نصيحت و موعظه مى‌شوند يا تبعيد مى‌گردند يا در صورت ارتداد كشته مى‌شوند و مانند آن. ١ دو- مراد، جنگ با شمشير است. ٢ در روايتى از امام صادق (ع) آمده است كه پيامبر (ص) با كافران جنگيد و على (ع) با منافقان، و جهاد على، جهاد پيامبر است. ٣ سه- مراد، جهاد با زبان، پند دادن و ترساندن است. ٤ چهار- جهاد به معناى كوشش كردن است و در اين واژه چيزى نيامده كه دلالت كند جهاد با شمشير است يا با زبان يا به شيوه ديگر. از اين رو، آيه بر وجوب جهاد با هر دو دسته دلالت مى‌كند، امّا چگونگى اين جهاد را بايد از دليل ديگر به دست آورد. بر اساس دلائل ديگر، با كافران بايد به شمشير و سلاح جنگيد، امّا با منافقان با اقامه دليل. ٥ يا ايها النبّى جاهد ... المنافقين‌ ١. الميزان ٩/ ٣٣٩. ٢. فى ظلال ٤/ ٢٥٥.
٣. نور الثقلين ٣/ ١٤٢- ١٤٣. ٤. مجمع البيان ٥- ٦/ ٧٧. ٥. الكبير ١٦/ ١٣٥.