لَوْ كانَ عَرَضًا قَرِيبًا وَ سَفَرًا قَاصِدًا لاَّتَّبَعُوكَ وَ لاكِن بَعُدَتْ عَلَيهِمُ الشُّقَّةُ وَ سَيَحْلِفُونَ بِاللَّهِ لَوِ اسْتَطَعْنَا لخَرَجْنَا مَعَكُمْ يهْلِكُونَ أَنفُسَهُمْ وَ اللَّهُ يَعْلَمُ إِنهُمْ لَكاذِبُونَ (٤٢)
(توبه/ ٤٢)
اگر مالى در دسترس و سفرى [آسان و] كوتاه بود، قطعاً پى تو مى‌آمدند، ولى آن راه پرمشقت بر آنان دور مى‌نمايد و به زودى به خدا سوگند خواهند خورد كه اگر مى‌توانستيم حتماً با شما بيرون مى‌آمديم، [با سوگند دروغ‌] خود را به هلاكت مى‌كشانند و خدا مى‌داند كه آنان سخت دروغ مى‌گويند.
اين آيه درباره منافقان متخلف از جنگ تبوك نازل شده است؛ ١ زيرا در آن سخن از دورى سفر است كه تنها بر اين جنگ صدق مى‌كند. ٢ دورترين سفر جنگى پيامبر (ص) به منطقه تبوك بوده است. ٣ ١. الكبير ١٦/ ٧٢؛ ٢. الميزان ٩/ ٢٨٤. ٣. نورالثقلين ٣.
١. سرزنش منافقان متخلف از جنگ تبوك: اين آيه، چنانكه از سياق آن بر مى‌آيد، در مقام سرزنش و مذمت منافقانى است كه از رفتن با پيامبر (ص) براى جنگ تبوك تخلف ورزيدند. ١ لو كان عرضاً قريباً ...
١. الميزان ٩/ ٢٨٤.
٢. دستيابى سهل و آسان به غنيمت، هدف منافقان از شركت در جنگ: «عرض» به معناى چيزى است كه زوال به سرعت در آن راه يابد كه در اينجا مراد مال [: غنيمت‌] است. مراد از «قريب» در دسترس بودن و منظور از «سفراً قاصداً»، سفرى است كه مقصد آن دور نيست و پيمودن آن براى مسافران آسان است. معناى آيه اين است كه اى پيامبر اگر تو آنان را به مالى در دسترس و غنيمتى آماده و سفرى آسان فرا مى‌خواندى، حتماً به طمع دستيابى به غنيمت همراه تو بيرون مى‌آمدند. ١ لو كان عرضاً قريباً و سفراً قاصداً لاتّبعوك‌ ١. الميزان ٩/ ٢٨٤.