[آنان، به صورت‌] دسته جمعى، جز در قريه‌هايى كه داراى استحكامات‌اند، يا از پشت ديوارها، با شما نخواهند جنگيد.
جنگشان ميان خودشان سخت است. آنان را متّحد مى‌پندارى و [لى‌] دلهايشان پراكنده است، زيرا آنان مردمانى‌اند كه نمى‌انديشند.
١. خبر دادن خداوند از ترس و ناتوانى منافقان و كافران مدينه از جنگ رودر رو با مسلمانان: «قرى» جمع «قريه» به معناى آبادى، و «محصّنه» از ماده «حِصن» به‌معناى دژ مى‌باشد. بنابراين، «قرى محصنة» آبادى‌هايى است كه به وسيله برج و بارو يا كندن خندق يا موانع ديگر از هجوم دشمن در امان است. «جدر» جمع «جِدار» نيز به‌معناى ديوار است. ١ ضماير فاعل «يقاتلون» به منافقان و كافران (يهود)- كه در آيات قبل مورد اشاره قرار گرفته‌اند- باز مى‌گردد و «جميعاً» نظر به اجتماع اين دو گروه دارد. ٢ عبارت «لا يقاتلونكم جميعاً الّا ...» اثر ترس كافران و منافقان از مسلمانان را [كه در آيه قبل بدان اشاره شد] بيان مى‌كند و معناى آن اين است كه يهود بنى‌نضير و منافقان، هر دو گروه، از جنگيدن با شما در فضاى باز خوددارى مى‌كنند، و جز در قلعه‌هاى محكم يا از پس ديوارها با شما كارزار نمى‌كنند، ٣ و اين حكايت از ترس و وحشت آنان دارد.
لا يقاتلونكم جميعاً الّا فى قرى محصّنة او من وراء جدر ١. نمونه ٢٣/ ٥٣١- ٥٣٢. ٢. راهنما ١٨/ ٦٠٨.
٣. الميزان ١٩/ ٢١٢.
٢. خبر دادن خداوند از درگيرى‌هاى آينده كافران (يهود) با مؤمنان از درون دژها و از پس ديوارهاى بلند: با توجه به معناى مضارع (يقاتلون) [كه استمرار را مى‌رساند] اين مطلب برداشت مى‌شود. ١ لا يقاتلونكم جميعاً الّا فى قرى محصّنة او من وراء جدر ١. راهنما ١٨/ ٦٠٨.
٣. اهل كفر و نفاق، تنها متكى بر موانع و استحكامات فيزيكى و مادى در جنگ و نبرد: در صورتى كه فاعل در «لا يقاتلونكم ...» كافران و منافقان باشند، به دست مى‌آيد كه اهل كفر و نفاق هيچ انگيزه‌