وَ لَوْ لَا أَن كَتَبَ اللَّهُ عَلَيْهِمُ الْجَلَاءَ لَعَذَّبهُمْ فىِ الدُّنْيَا وَ لهُمْ فىِ الاْخِرَةِ عَذَابُ النَّارِ (٣)
(حشر/ ٣)
و اگر خدا اين جلاى وطن را بر آنان مقرر نكرده بود، قطعاً آنها را در دنيا عذاب مى‌كرد و در آخرت [هم‌] عذاب آتش داشتند.
اين آيه در ادامه آيه قبل، درباره اخراج يهود بنى نضير از مدينه است.
١. تبعيد يهود بنى نضير از مدينه، سرنوشتى تعيين شده از سوى خداوند براى آنان: ١ «جلاء» به معناى ترك وطن است ومراد از نوشتن جلاء بر يهود بنى نضير، قضاى الهى درباره آنان است. ٢ ولو لا ان كتب اللّه عليهم الجلاء ١. راهنما ١٨/ ٥٧٩. ٢. الميزان ١٩/ ٢٠٢.
٢. انقراض يا هلاكت و اسارت، سرنوشت بنى نضير در صورت تبعيد نشدن: مراد از عذاب بنى نضير در دنيا، عذاب استيصال (ريشه‌كن كردن) يا هلاكت و اسارت است. از اين رو، معناى آيه اين است كه‌اگر خداوند سرنوشت‌خروج از ديار و ترك وطن را براى بنى نضير رقم نزده بود، حتماً آنان را در دنيا با عذاب استيصال يا كشته و اسير شدن كيفر مى‌داد؛ چنانكه درباره يهود بنى قريظه چنين كرد. ١ ولو لا ان كتب اللّه عليهم الجلاء لعذبهم فى الدنيا ١. مجمع البيان ٩- ١٠/ ٣٨٨؛ الميزان ١٩/ ٢٠٢.
٣. آتش دوزخ، كيفر يهود بنى نضير در آخرت: عبارت «ولهم فى الآخرة عذاب النار» كلامى جديد است و به‌جمله قبلى‌اش عطف نشده است. ١ معناى آن اين است كه يهود بنى‌نضير اگر از عذاب دنيوى نجات يافتند، از عذاب اخروى نجات نمى‌يابند. ٢ و لهم فى الآخرة عذاب النار ١. الكبير ٢٩/ ٢٨٢. ٢. صافى ٢/ ٦٨١- ٦٨٢.
بنى نضير:
سرنوشت ١، ٢؛ منشأ تبعيد ١؛ عذاب دنيوى ٢؛ آثار تبعيد ٢؛ عذاب اخروى ٣ خداوند:
قضاى ١ كافران:
حتميت عذاب اخروى ٣