إِذْ جَعَلَ الَّذِينَ كَفَرُواْ فىِ قُلُوبِهِمُ الحَمِيَّةَ حَمِيَّةَ الجاهِلِيَّةِ فَأَنزَلَ اللَّهُ سَكِينَتَهُ عَلى‌ رَسُولِهِ وَ عَلىَ الْمُؤْمِنِينَ وَ أَلْزَمَهُمْ كَلِمَةَ التَّقْوَى‌ وَ كانُواْ أَحَقَّ بهَا وَ أَهْلَهَا وَ كانَ اللَّهُ بِكلِ شىْ‌ءٍ عَلِيمًا (٢٦)
(فتح/ ٢٦)
آن گاه كه كافران در دلهاى خود، تعصّب [آن هم‌] تعصّب جاهليّت ورزيدند، پس خدا آرامش خود را بر فرستاده خويش و بر مؤمنان فرو فرستاد، و آرمان تقوا را ملازم آنان ساخت، و [در واقع‌] آنان به [رعايت‌] آن [آرمان‌] سزاوارتر و شايسته‌تر [اتّصاف به آن‌] بودند، و خدا همواره بر هر چيزى داناست.
١. تعصب جاهلى و غرور مشركان مكه، مايه بستن راه مسجد الحرام بر مؤمنان در حديبيه: ١ واژه «حميّة» به‌معناى فوران‌و شدت غضب است. ظرف در عبارت «اذ جعل» متعلق به جمله «و صدّوكم» آيه قبل است. همچنين «جعل» به معناى «القاء»، «الذين كفروا» فاعل آن، «حمية» مفعول آن، «حمية الجاهلية» بيان براى «حمية»، و «الجاهلية» وصفى است كه جاى موصوف نشسته است و تقدير آن اين است: «حمية الملة الجاهلية». از اين رو، معناى آيه اين است كه آنان كسانى‌اند كه كفر ورزيدند و شما را از رفتن به مسجد الحرام باز داشتند و اين هنگامى بود كه دلهايشان را از خشمى همچون خشم مردم دوران جاهليت پر كردند. ٢ اذ جعل الذين كفروا فى قلوبهم الحميّة حميّة الجاهليّة ١. راهنما ١٧/ ٥٧٥. ٢. الميزان ١٨/ ٢٨٩.
٢. تعصب جاهلى، مقتضى دادن اذن قتال به مسلمانان در حديبيه: [بنابر احتمال ديگر] «اذ» متعلق به «لعذّبنا ...» آيه قبل است. از اين رو، معناى آيه اين است كه حتماً ما كافران را عذاب مى‌كرديم و به تو اى پيامبر اجازه مى‌داديم به هنگامى كه آنان دلهايشان را پر از خشم و تعصب جاهلى كردند، با آنان بجنگى. كافران مكه گفتند: