جهاد در آيينه قرآن(ج2) - جمعی از نویسندگان - الصفحة ٢٥٦
پيش از جنگ خندق با پيامبر بيعت كردند و با او پيمان بستند كه او را يارى كنند و از او همانگونه كه از خود دفاع مىكنند، دفاع كنند و از جنگ با دشمن روى نگردانند و پشت به دشمن نكنند. ١ برخى گفتهاند كه مراد آيه طايفه بنىحارثهاند كه در جنگ احد همراه با طايفه بنىسلمه مىخواستند سستى بورزند و مراجعت نمايند، امّا رحمت الهى شامل حالشان شد و خداوند آنان را از سستى و عواقب آن نگاه داشت. اينان با خدا عهد بستند كه ديگر هيچگاه سستى نورزند و قصد مراجعت نكنند. ٢ ولقد كانوا عاهدوا اللّه من قبل لا يولّون الادبار ١. مجمع البيان ٧- ٨/ ٥٤٥. ٢. فى ظلال ٦/ ٥٥٥.
٢. پيمانشكنى منافقان و بيماردلان در جنگ احزاب: بنابر دلالت آيات پيشين، منافقان و بيماردلان در جنگ احزاب قصد فرار داشتند و اين، نقص عهد وپيمانى است كه پيش از اين جنگ با پيامبر (ص) بسته بودند.
ولقد كانوا عاهدوا اللّه من قبل لا يولّون الادبار ٣. پيمانشكنى، از ويژگىهاى منافقان و بيماردلان: بنابر دلالت اين آيه وآيات قبل، معلوم مىشود يكى از ويژگىهاى منافقان و بيماردلان اين است كه در ظاهر پيمان مىبندند كه از مقابل دشمن فرار نكنند، امّا در عمل آن را نقض مىكنند و به آن پايبند نيستند.
ولقد كانوا عاهدوا اللّه من قبل لا يولّون الادبار ٤. بازخواست خداوند از منافقان و بيماردلان درباره پيمان آنان در فرار نكردن از مقابل دشمن: عبارت «وكان عهد اللّه مسئولًا» بدين معناست كه در آخرت از منافقان و بيماردلان درباره پيمانشان در فرار نكردن از مقابل دشمن سؤال و بازخواست مىشود. به كار بردن لفظ ماضىِ «كان» براى تأكيد است. ١ وكان عهد اللّه مسئولًا ١. مجمع البيان ٧- ٨/ ٥٤٥.
٥. تهديد منافقان و بيماردلان پيمانشكن از سوى خداوند: منافقان مدينه، از سوى خداوند به خاطر شكستن عهد خود تهديد شدند. ١ ولقد كانوا عاهدوا اللّه من قبل ... وكان عهد اللّه مسئولًا ١. راهنما ١٤/ ٤٥٦.