احزاب صدر اسلام:
لشكركشى ١، ٦ ترس:
آثار ٣ جنگ احزاب:
هجوم دشمن در ١، ٣؛ محاصره مسلمانان در ١، ٣؛ زيادى نيروى دشمن در ٢، ٣؛ شكست احزاب در ٦ خداوند:
سوء ظن به ٤، ٥ سختى‌هاى جنگ:
يادآورى ٦، ٧ مسلمانان:
محاصره ١؛ ترس ٣؛ سوء ظن ٥ منافقان:
سوء ظن ٤ هُنَالِكَ ابْتُلىَ الْمُؤْمِنُونَ وَ زُلْزِلُواْ زِلْزَالًا شَدِيدًا (١١)
(احزاب/ ١١)
آنجا [بود كه‌] مؤمنان در آزمايش قرار گرفتند و سخت تكان خوردند.
١. جنگ احزاب، ميدان آزمايش مؤمنان: واژه «هنا لك» اسم اشاره براى دور اعم از زمان يا مكان است، و مراد از آن در اينجا، اشاره به‌زمان آمدن لشكرهاى مشركان و يهوديان است. «ابتلا» نيز به معناى امتحان مى‌باشد. ١ معناى عبارت «هنالك ابتلى المؤمنون» اين است كه در جنگ احزاب مؤمنان آزمايش و امتحان شدند تا براى تو اى پيامبر حُسن ايمان و استقامت آنان در جهاد و پيكار كه خداوند بدان فرمان داده است، آشكار گردد. در نتيجه اين آزمون بود كه افراد با ايمان قوى و ثابت و افراد سست‌ايمان مشخص شدند. ٢ هنالك ابتلى المؤمنون‌ ١. الميزان ١٦/ ٢٨٥. ٢. مجمع البيان ٧- ٨/ ٥٤٤.
٢. اضطراب و تزلزل شديد مسلمانان سست‌ايمان در جنگ احزاب: «زلزال» به‌معناى اضطراب سخت و «شدة» به معناى قدرتى است كه با حواس درك مى‌شود. از اين رو، معناى عبارت «و زلزلوا زلزالًا شديداً» اين است كه مؤمنان در جنگ احزاب‌