[به خاطر بياوريد] زمانى را كه آنها از طرف بالا و پايين [شهر] بر شما وارد شدند [و مدينه را محاصره كردند] و زمانى را كه چشمها [از شدت وحشت‌] خيره شده و جانها به لب رسيده بود، و گمانهاى گوناگون بدى به خدا مى‌برديد.
١. محاصره كامل مسلمانان در جنگ احزاب از سوى دشمن: عبارت «اذ جاءوكم من فوقكم و من اسفل منكم» عطف بيان جمله «اذ جائتكم جنود» است. لشكرى كه از سمت بالاى مسلمانان يعنى شرق مدينه به سوى آنان آمدند، قبيله غطفان و يهوديان بنى‌قريظه و بنى‌نضير بودند و لشكرى كه از سمت پايين آنان يعنى غرب مدينه به آنان هجوم آوردند، قريش و پيوستگان به آنان يعنى گروه‌هاى مختلف و كنانه بودند. ١ بدين ترتيب مسلمانان مدينه در جنگ احزاب، در محاصره كامل دشمن قرار گرفتند.
اذ جاءوكم من فوقكم ومن اسفل منكم‌ ١. الميزان ١٦/ ٢٨٥.
٢. برخوردارى دشمن از نيروى زياد در جنگ احزاب: «جنود» جمع «جند» است و بر چندين سپاه دلالت مى‌كند. آمدن نيروها از بالادست مدينه و پايين‌دست آن نيز مؤيد اين نكته است؛ زيرا آنان داراى جمعيتى چشمگير بوده‌اند كه توانسته‌اند نيروهايشان را در اطراف مدينه‌مستقر كنند. ١ اذ جاءوكم من فوقكم ومن اسفل منكم‌ ١. راهنما ١٤/ ٤٤٤.
٣. ترس شديد مسلمانان از محاصره به وسيله نيروهاى فراوان دشمن در جنگ احزاب: جمله «اذ زاغت الابصار و بلغت القلوب الحناجر» عطف بيان ديگرى براى جمله «اذ جائتكم جنود ...» است. زيغ الابصار به معناى انحراف و كجى ديد چشم‌هاست و مراد از «قلوب» جانها و «حناجر» جمع «حنجر» و آن داخل حلقوم است. دو وصف «زاغت الابصار» و «بلغت القلوب الحناجر» كنايه‌از كمال چيرگى ترس بر مسلمانان است؛ به گونه‌اى كه آنان را به حالت محتضر- كه تعادل چشم خود را از دست مى‌دهد و جان به حلقومش مى‌رسد- درآورد. ١ واذ زاغت الابصار وبلغت القلوب الحناجر ١. الميزان ١٦/ ٢٨٥.