الَّذِينَ إِن مَّكَّناهُمْ فىِ الْأَرْضِ أَقَامُواْ الصَّلَوةَ وَ ءَاتَوُاْ الزَّكَوةَ وَ أَمَرُواْ بِالْمَعْرُوفِ وَ نَهَوْاْ عَنِ الْمُنكَرِ وَ لِلَّهِ عقِبَةُ الْأُمُورِ (٤١)
(حج/ ٤١)
همان كسانى كه چون در زمين به آنان توانايى دهيم، نماز برپا مى‌دارند و زكات مى‌دهند و به كارهاى پسنديده وا مى‌دارند، و از كارهاى ناپسند باز مى‌دارند، و فرجام همه كارها از آن خداست.
خداوند سبحان در آيه قبل وعده قطعى داد كه كسانى را كه دين او را يارى دهند، يارى مى‌دهد. در اين آيه مهم‌ترين اوصاف آنان را برمى‌شمارد. برخى اين آيه را بيان اوصاف كسانى مى‌دانند كه به آنان رخصت پيكار داده شد، ١ [: اذن الذين يقاتلون ...] و برخى آن را توصيف ديگرى از مؤمنان مى‌دانند كه در آيه «ان اللّه يدافع عن الذين آمنوا ...» از آنان ياد شد؛ چيزى كه هست مى‌گويند اوّلًا اين آيه وصف نوع مؤمنان است نه فرد فرد آنان، ثانياً مراد از مؤمنان، نه صرف مؤمنان صدر اسلام كه همه مؤمنان تا روز قيامت است. از اين رو، آيه اختصاص به مهاجران ندارد. ٢ ١. الكبير ٢٣/ ٤١. ٢. الميزان ١٤/ ٣٨٦- ٣٨٧.
١. اقامه نماز، پرداخت زكات، امر به معروف و نهى از منكر، مهم‌ترين ويژگى‌هاى ياوران دين خدا در صورت به دست گرفتن قدرت: مراد از «تمكين فى الارض» اين است كه خداوند مؤمنان را بر گزينش نوع زندگى‌اى كه مى‌خواهند، قادر و توانا سازد؛ بدون اينكه مانع يا مزاحمى بتواند سد راه آنان شود. خداوند در اين آيه مى‌فرمايد: از ويژگى‌هاى مؤمنان (ياوران دين خدا) اين است كه اگر در زمين تمكن و قدرت پيدا كنند و به آنان آزادى داده شود تا زندگى مورد علاقه خود را انتخاب كنند، جامعه‌اى صالح تشكيل مى‌دهند كه در آن نماز برپا، زكات پرداخت، به معروف امر و از منكر نهى مى‌شود. بيان نماز از ميان همه جهات عبادى و بيان زكات از بين همه جهات مالى، به اين دليل است كه هر دو در باب خود عمده و اساس‌اند. ١ الذين ان مكنّاهم فى الارض اقاموا الصلاة