مى‌كنم و تنها تويى‌ياور من در آنچه مى‌بينم.
آنگاه فرمود: اگر پيروز گردم، [آنها را] مثله خواهم كرد، مثله خواهم كرد، در اين زمان آيه «وان عاقبتم ...» نازل شد و پيامبر فرمود:
صبر مى‌كنم، صبر مى‌كنم. روايت سوم اين است كه چون پيامبر در كنار حمزه ايستاد و ديد آنچه را با او كرده بودند، گريست و فرمود: جز اين مكان هرگز در مكانى نايستاده‌ام كه بر من گران‌تر و دشوارتر باشد، اگر خدا مرا بر قريش چيره سا جهاد در آيينه قرآن(ج‌٢) ٢١٢ سوره حج‌ زد، هفتاد تن از آنان را مى‌كشم [يا بنابر نقل ديگر هفتاد تن از آنان را مثله مى‌كنم‌].
جبرئيل بر آن حضرت نازل شد و گفت:
«وان عاقبتم ...» پس پيامبر فرمود: صبر پيشه مى‌كنم. ٢ ١. مجمع البيان ٥- ٦/ ٦٠٥. ٢. نور الثقلين ٤/ ١١٣.
١. جواز مقابله به مثل با دشمن: از تعبير «وان عاقبتم ...»، جواز مقابله به مثل با دشمن و مجازات كردن او استفاده مى‌شود.
وان عاقبتم ...
٢. لزوم رعايت عدالت و انصاف در مقابله به مثل با دشمنان: ١ عبارت «وان عاقبتم فعاقبوا بمثل ما عوقبتم به» خطاب به مسلمانان است و لازمه اين سخن اين است كه مراد از معاقبه، مجازات و تنبيه مشركان و كافران باشد و مراد از «عوقبتم به» مجازات كافران نسبت به مسلمانان و تنبيه آنان به خاطر ايمان آوردن به خداى يگانه و ترك خدايان آنهاست. در اين صورت معناى اين عبارت اين است كه اگر خواستيد كافران را مجازات و عذاب كنيد، آنان را آن گونه مجازات كنيد كه‌شما را مجازات كردند. ٢ وان عاقبتم فعاقبوا بمثل ما عوقبتم به‌ ١. راهنما ٩/ ٥٩٠. ٢. الميزان ١٢/ ٣٧٤.
٣. ارزشمندتر بودن صبر از مقابله به مثل براى صابران: عبارت «ولئن صبرتم لهو خيرٌ للصابرين» بدين معناست كه اگر شما بر مجازاتى كه ديده‌ايد، صبر كنيد و مجازات نكنيد، براى شما بهتر است؛ چون در اين صورت شكيبا هستيد و خرسندى خداوند و پاداش او را در برابر رنج و مصيبتى كه ديده‌ايد، بر رضايت خود- كه با تشفى به وسيله انتقام به دست مى‌آيد- ترجيح داده‌ايد، در نتيجه عمل شما براى خداوند متعال خالص مى‌باشد. همچنين در عفو و گذشت، فتوت و جوانمردى نهفته است كه آثار زيبايى در بر دارد. ١ عفو و صبرى‌كه قرآن بدان دعوت مى‌كند، هنگامى است كه مسلمانان بر دفع شر و تجاوز توانا