پايدارى داد. ١ در تفسير على بن ابراهيم از امام صادق (ع) نقل شده است كه ابوذر، ابوخيثمه و عميرة بن وهب كسانى بودند ك جهاد در آيينه قرآن(ج‌٢) ١٨٦ سوره توبه‌ ه تخلّف ورزيدند، سپس به پيامبر ملحق شدند. ٢ ١. مجمع البيان ٥- ٦/ ١١٩- ١٢٠. ٢. نور الثقلين ٣/ ١٨٢.
١. شمول رأفت و رحمت خاص الهى بر پيامبر و مهاجران و انصار همراه او در لحظه‌هاى دشوار: توبه به معناى رجوع و روى كردن است. رويكرد خدا به پيامبر (ص) و مهاجران و انصار- به قرينه ذيل آيه شريفه «انّه بهم رئوف رحيم»- كنايه از اين است كه خداوند آنان را به خاطر يارى رساندن به پيامبر (ص) در لحظه‌هاى سخت و دشوار مورد رأفت و رحمت ويژه قرار داده است. ١ تفاوت اين آيه با آيه‌بعد- كه مربوط به توبه و بازگشت خداوند به سه نفرى است كه تخلّف ورزيدند- اختلاف در نوع توبه بر اهل اين دو آيه است؛ اهل آيه نخست يا برخى از آنان بدون اينكه معصيتى مرتكب شوند، مورد توبه الهى قرار گرفتند، و اهل آيه دوم با ارتكاب معصيت تخلّف ورزيدن از جنگ تبوك. دليل آشكارى كه بر عدم معصيت پيامبر (ص) در اين آيه وجود دارد، اين است كه خداوند مهاجران و انصار را به دليل تبعيّت از پيامبر ستايش مى‌كند. اگر پيامبر منحرف مى‌شد يا خيال انحراف را مى‌كرد، مقتدا و امام گرفتن او وجهى نداشت. ٢ لقد تاب اللّه على النبىّ و المهاجرين و الانصار ...
١. راهنما ٧/ ٣٢٧. ٢. الميزان ٩/ ٣٩٩- ٤٠٠.
٢. جنگ تبوك، داراى شرايطى دشوار و پر مشقّت: ١ واژه «الساعه» به معناى مقدارى از زمان است و «ساعت عسرت» مقدار زمانى است كه زندگى به دليل ابتلاى آدمى به دشورايهايى مانند تشنگى، گرسنگى، گرماى زياد و مانند آن، سخت مى‌گردد. ٢ در اين كه مراد از «ساعة العسره» چيست، دو قول است؛ نخست جنگ تبوك، دوم تمامى زمانهاى سخت و دشوار بر پيامبر و مؤمنان. از اين رو، شامل جنگ احزاب نيز مى‌شود. ٣ بنابر آنچه در شأن نزول آمد، قول نخست صحيح‌تر است.
الذين اتّبعوه فى ساعة العسرة ١. راهنما ٧/ ٣٢٧. ٢. الميزان ٩/ ٣٩٩. ٣. الكبير ١٦/ ٢١٥.