يارى خدا و رسول، اعراب معذور را نيز به هيجان آورد؛ به گونه‌اى كه نزد پيامبر (ص) آمدندو اذن خواستند، امّا در اين دروغگويان هيچ اثرى نگذاشت. ١ وجاء المعذّرون من الاعراب ليؤذن لهم وقعد الذين كذبوا اللّه ورسوله‌ ١. الميزان ٩/ ٣٦١- ٣٦٢.
٦. ميدان جهاد، صحنه تمايز مؤمنان راستين از منافقان بى ايمان: ١ از اينكه- بنا بر دلالت اين آيه- در جنگ تبوك گروهى معذور واقعى بودند و براى نرفتن به جنگ از پيامبر (ص) اجازه خواستند و گروهى به‌دروغ خود را معذور جلوه دادند تا در جنگ شركت نكنند يا حتى زحمت اجازه گرفتن را هم به خود ندادند، معلوم مى‌شود كه عرصه جهاد، ميدان تمايز مؤمنان راستين از منافقان بى ايمان و دروغگو است.
وقعد الذين كذبوا اللّه ورسوله‌ ١. راهنما ٧/ ٢٤١.
٧. عذاب دردناك، كيفر سخت و قريب الوقوع متخلفان از جنگ: به كارگيرى حرف «سين» به جاى «سوف» مى‌تواند بيانگر اين برداشت باشد. ١ مراد از عذاب اليم، عذاب در دنيا و آخرت، هر دو، است؛ ٢ يعنى قتل در دنيا و آتش در آخرت. ٣ شايان يادآورى است كه‌اگر مراد از «معذّرون» معذوران حقيقى باشد، جمله «سيصيب الذين كفروا منهم عذاب اليم» تنها در مورد «قعد الذين كذبوا الله و رسوله» است، و اگر مراد از آن عذرتراشان باشد، اين جمله درباره هر دو گروه (عذرتراشان باديه‌نشين و منافقان خانه‌نشين) است.
سيصيب الذين كفروا منهم عذاب اليم‌ ١. راهنما ٧/ ٢٤١. ٢. المنار ١٠/ ٥٨٦. ٣. صافى ١/ ٧٢٢؛ الكبير ١٦/ ١٥٩.
باديه‌نشينان:
استيذان ١؛ بهانه‌جويى ٢ جنگ تبوك:
بسيج عمومى در ٣ جهاد:
آثار ٦ حضرت محمد (ص):
اوامر ٤ كافران:
زمينه تشخيص ٦ متخلفان از جهاد:
كيفر ٧