آسمان و جهان (ترجمه کتاب السماء و العالم بحار الأنوارجلد 14) - علامه مجلسی - الصفحة ١٨٠ - تكملهايست در مورد حقيقت و صفات فرشتهها
اصوات و وصف قرآن به نزول خواه از نظر حروف ملفوظه يا معانى محفوظه آن باشد باعتبار محل آنست و آن فرشتهايست كه سخن قرآن را از خداوند بشنيدن يا درك روحانى برگرفته يا از لوح محفوظ حفظ كرده و آن را به پيغمبر ٦ آورده، و اين هم نشايد مگر بگفته كسى كه فرشتهها را جسم داند، و آن سخن مردم تحصيل نكرده است.
ولى حق صريح كه عقيده حكماء الهى و تحصيل كردههاى مسلمانست اينست كه فرشتهها چند گروهند، سفلى و علوى، زمينى و آسمانى، جسمانى و مجرد، و هر گروهى شعوب و طبقاتى دارد چون قواى منطبعه، طبائع جوهريه، ارباب أنواع نفوس مفارقه آسمانى، جواهر عقلى مجرّد، با طبقات انواع و انوار خود كه يكى از آنها روح القدس است كه در دل قدسى روانان باذن خدا ميدمد «و نداند لشكرهاى خدا را جز خود او، ٣١- المدثر».
و در حديث است از او ٧ كه «نالد آسمان و سزد كه بنالد در آن جاى پائى نيست مگر آنكه فرشتهاى ساجد است يا راكع» و بنا بر اين مطلب نهان نيست، جز اينكه ظهور عقلانى را براى نفوس أنبياء نزول نام شود از نظر تشبيه هيولاى عقلى و ارتباط روحانى او به نزول جسمى و پيوست مكانى، و نزول فرشته استعاره تبعيّه باشد و اينكه گوئيم (نزل القرآن فرو شد قرآن) مجاز مرسل باشد بتبع آن استعاره تبعيه.
ولى من گويم هيچ كس از من خوشدل نشود كه اين را بهيچ وجه صحيح شمارم چون مخالفتى است با همه فرق است اسلامى، و احاديث متواتره، و شكستى است در قوانين عقلى فلسفى و نسخ ضوابط مقرره بيانيه است چون امّت اتفاق دارند كه پيغمبر ٦ جبرئيل و فرشتههاى مقرّب را بچشم جسمانى ميديد، و سخن خداى كريم را از زبان آنها با گوش جسمانى خود مىشنيد.
و قانون درست حكمت اينست كه ملاك ديد بشرى و حسى نقش گرفتن صورت است در حسّ مشترك، و همانا آنچه ديده شود از چيزى كه برابر حس است صورت