ده رساله محقق بزرگ فيض كاشانى - فيض كاشانى - الصفحة ١٢٧ - متن رساله راه صواب
سؤال هفتم: اجماع چه معنى دارد و مسئله اجماعيه كدام است؟
جواب: اجماع نيز دو قسم است، اجماع معتبر و اجماع غير معتبر، اجماع معتبر آن است كه همه امت يا همه فرق اماميه من حيث لا يشذ متفق باشند بر امرى، چنانكه هر كه قايل باشد بر دين پيغمبر ٦ يا به مذهب اهل بيت (ع) قايل باشد به آن امر به جهت آيتى يا حديثى كه در آن امر وارد شده باشد، و اگر كسى مخالفت كند، از دين يا مذهب بيرون رود، مثالش آنكه همه امت اتفاق كردند بر حرمت خمر و همه فرقه متفق شدند بر وجوب مسح پاىها در وضو، به حيثيتى كه اگر كسى از امت خمر را حلال داند، از اين دين بدر رود و اگر كسى از فرقه اماميه شستن پاىها را در وضو اعتقاد كند از مذهب اماميه بيرون مىرود. و اين قسم اجماع را ضرورى دين يا مذهب نيز گويند، و به تواتر ثابت مىشود و مثل اين اجماع نمىتواند بود كه مخالف قرآن يا حديث باشد، بلكه آن را البته مستندى از كتاب يا سنت مىباشد، چرا كه همه امت نمىشود كه از پيش خود سخنى اختراع كنند بىآنكه در قرآن يا حديث باشد، چه جاى آنكه مخالف آن باشد. و حضرات ائمه معصومين- :- مىفرمودند كه هر گاه حديثى از ما به شما برسد آن را بر قرآن و حديث نبوى عرض كنيد، اگر موافق آن باشد قبول كنيد والا رد كنيد[١].
پس هر گاه حديث ايشان را به جهت عدم موافقت قرآن و حديث نبوى رد بايد كرد، اتفاق آراى مردمان را به طريق اولى رد بايد كرد.
و اجماع غير معتبر آن است كه يك كس بيشتر از امت يا فرقه اماميه، مذهبى اختيار كنند، و اتفاق آراى مردمان بر آن دعوى نمايند از روى كيد و تلبيس، يا از روى ظن و تخمين، و اگر كسى تتبع كند، مخالف آن مذهب در
[١] - رك: الكافى ج ١ ص ٦٩، ج ١ ص ٢٦٧، رك: جامع الاخبار و الاثار القسم الاول ج ١ ص ٤٠٦- ٣٩٥.