ده رساله محقق بزرگ فيض كاشانى - فيض كاشانى - الصفحة ١٥٥ - باب اول در شناخت عقل

باب اول: در شناخت عقل‌

عقل بر دو گونه است: يكى طبيعى كه آدمى با خود آورده از اصل آفرينش، و آن قوتيست در او كه به آن باز در تواند يافت چيزهائى را كه به آن نتوان رسيد مگر به انديشه‌ها و تدبيرها كه به كار برد در آموختن پيشه‌ها. و به اين قوت، آدمى از ساير حيوانات ممتاز است.

دوم مكتبست كه به كسب حاصل شود و آن قوتيست در آدمى كه به آن تمييز تواند كرد ميان كارهايى كه در آخرت به او نفع رساند يا ضرر داشته باشد، پس كارهاى سودمند اخروى را بجاى آورد، و اگر چه به دنياى او ضرر كند، و كارهاى زيان رساننده در آخرت را ترك كند، و اگر چه به دنياى او نفع رساند.

و اين قوت نزديك به زمان بلوغ به هم مى‌رسد و روز بروز محكم مى‌شود به مدد دانشهاى راست و كردارهاى درست كه به دستيارى عقل طبيعى اندوخته و مى‌اندوزد، و فرشتگان او را در باطن راه‌نمايى و امداد مى‌كنند، و اين هر دو عقل در مردمان به تفاوت مى‌باشد، بعضى را كامل‌تر داده‌اند و بعضى را ناقص‌تر و به قدر كمال و نقص آن، تكليف كرده‌اند و به اندازه آن حساب خواهند جست.

\*\*\*