ده رساله محقق بزرگ فيض كاشانى - فيض كاشانى - الصفحة ٨٨ - متن رساله زاد السالك
چهار ضرب كردن[١] و غير آن كه از صوفيه منقول است از ايشان وارد نشده و ظاهرا بعضى از مشايخ، از امثال اينها را به جهت نفوس بعضى مناسب مىديدهاند، در سهولت سلوك، بنا بر آن، امر به آن مىفرمودهاند و مأخذ چله شايد حديث «من اخلص للّه اربعين صباحا ظهرت ينابيع الحكمة على لسانه»[٢] باشد و مأخذ حيوانى «لا تجعلوا بطونكم مقابر الحيوانات» و نحو آن.
و شكى نيست كه گوشت كم خوردن و در خلوت نشستن و به فراغ بال و توجه تام مشغول ذكر بودن، دخلى تمام در تنوير قلب دارد، ليكن به شرط آنكه مانع جمعه و جماعت نباشد.
و از جمله امورى كه عمده است در سلوك، حريت است، اعنى آزاد بودن از شوايب طبيعت و وساوس عادت و نواميس عامه، چه سالك را هيچ سدّى عظيمتر از اين سه امر نيست و بعضى حكما اينها را رؤساى شياطين ناميدهاند و هر قبيحى كه از هر كسى سر مىزند چون نيكو مىنگرى به يكى از اين سه امر منتهى مىشود:
امّا شوايب طبيعت مثل شهوت و غضب و توابع آن از حب مال و جاه و غير آن «تِلْكَ الدَّارُ الْآخِرَةُ نَجْعَلُها لِلَّذِينَ لا يُرِيدُونَ عُلُوًّا فِي الْأَرْضِ وَ لا فَساداً»[٣].
و امّا وساوس عادت مانند تسويلات نفس اماره و تزيينات او و اعمال غير صالحه به سبب خيالات فاسده و اوهام كاذبه و لوازم آن از اخلاق رذيله
[١] - بجاى عبارت« و ذكر چهار ضرب كردن» در بعضى نسخ اين عبارت آمده« و ذكر جلى و خفى كردن» مرحوم ارموى جمله دوم را درستتر دانسته است.
[٢] - الكافي ج ٢ ص ١٦.
[٣] - قصص/ ٨٣.