شرح مناجات شعبانيه - محمدى گيلانى، محمد - الصفحة ٢٠٢ - حوائج فطرى

است و آميختگى با همه اعضا دارد و طبق تفاهم عرفى نزديكترين اجزا در نظام بدن به انسان است. پايه قرب فرض شده و قرب خداى تعالى به انسان از آن بيشتر مفروض گرديده و بديهى است كه اين تعبير تقريبى است جهت تسهيل معناى دقيق ملكيت حقيقى خداوند- عز و جل- باذهان عامه كه احدى بدون حضرتش نه ذاتى دارد نه صفتى و فعلى و او حائل و واسطه است بين انسان و قلب او، يعنى نفس او «يحول بين المرء و قلبه» و او نزديكتر از من به من است و اين عجبتر كه من از وى دورم! با تدبر در اين، جامعترين آيه در باب سلوك إلى الله و طرق معرفت الهى از سوره «فصلت» روشن مى‌شود كه طريق آفاتى و طريق انفسى و طريق ربوبى كه با ترتيب وضعى ذكر شده‌اند ترتيبى است مطابق طبع طرق، و به حسب اختلاف درجات ادراك اهل سير و سلوك، كه نهايى درجه آن، شناخت هر چيزى است به شناخت خداى تعالى، و بدليليت او. كه همين است مراد امير المؤمنين ٧ در اين حديث مشهور از آن بزرگوار: «ما رأيت شيئا إلا و رأيت الله قبله و بعده و معه» و نيز در روايت مرويه در كتاب احتجاج از آن حضرت كه مى‌فرمايد: «دليله آياته و وجوده اثباته»- تا آنجا كه مى‌گويد- «هو الدل بالدليل عليه و المؤدى بالمعرفة إليه.»[١]- او- خداوند- خود رهنماى هر دليلى است كه بر اثبات و اقامه مى‌شود، و شناخت حاصل شده از هر دليلى كه بر وجود او

[١] - ج ١، ص ٢٠١.