شرح مناجات شعبانيه - محمدى گيلانى، محمد - الصفحة ١٨٣ - اطوار قلب

اين دو طائفه است كه به نحو قضيه مانعة الخلو در آيه ٣٧ از سوره مباركه «ق» مى‌خوانيد: «ان في ذلك لذكرى لمن كان له قلب او القى السمع و هو شهيد.» يعنى: «بيان و بازگويى معارف و حقايق قرآنى براى صاحبدل فكور يا شنونده در حال حضور، تذكرى سودمند است» و اما آنكه دل ندارد و عقل و فقه از او رخت بربسته، يا شنونده‌اى است كه القا سمع نمى‌كند و در حال حضور، كلام حق را استماع نمى‌كند، هيچ گونه سودى از بيانات داعيان حق نمى‌برد و از اين رو، در اين فقره از مناجات، نخستين عطيه مورد سؤال، قلب مشتاق و سوزناك است، آن دل نيست، آن مشتى گل است و زود «يا ليتني كنت ترابا» خواهد سر داد و از اصحاب سعير و آتش افروخته خشم الهى خواهد بود:

«و قالوا لو كنا نسمع او نعقل ما كنا في اصحاب السعير.»[١] و مفاد اين آيه كريمه، همان مفاد آيه كريمه از سوره «ق» است كه به شكل مانعة الخلو، دو گروه را از دعوت داعيان إلى الله تعالى بهره‌مند اعلام مى‌فرمايد: شنونده سليم النفس و دلدار فكور يعنى صاحب قلبى كه با آن تعقل و تفقه كند و غير اين دو گروه را اصحاب سعير معرفى فرموده‌اند.

اطوار قلب‌

در قرآن مجيد اطوار و شئون به قلب نسبت داده شده كه‌

[١] - ملك- ١٠.