شرح مناجات شعبانيه - محمدى گيلانى، محمد - الصفحة ٧٧ - حقيقت بداء

در همه اين تجاوزات و گستاخيهايم، تو محمود و ستوده‌اى و حمد و ستودنت بر عهده من است، و در اين قضا جاريت بر من، هيچ گونه حجتى بر تو ندارم.

حقيقت بداء

ولى هيچ منافاتى بين محتوم بودن اين نظام به بعضى از مراتب و بين قابليت تغييرش به بعضى از مراتب ديگرش نيست و تعبير «بداء» كه در روايات كثيرى آمده اشاره به قبول تغيير اين نظام در بعضى از مراتبش مى‌باشد.

بديهى است كه قبول تغيير و دگرگونى از لوازم ماده طبيعى و امكان استعدادى است و اين جوهر جهان طبيعت است كه على الدوام متغير و دگرگون مى‌شود و امدادهاى نهانى تازه به تازه، نو به نو آشكار مى‌گردد و احيانا حوادثى به ظهور مى‌رسد كه وجود خلاف آنها مورد توقع بوده است و در اين مورد است كه بداء استعمال مى‌شود و اينكه در تفسير بداء گفته‌اند: «استصواب شي‌ء علم بعد ان لم يعلم»: معلوم گرديدن درستى چيزى كه قبلا معلوم نبوده، تفسير به مصداق است كه چنين امرى بر حضرت باريتعالى صدق نمى‌كند زيرا مستلزم جهل و تغير است، بلكه معناى حقيقى بداء ظهور پديده‌اى است كه خلاف آن، مورد پندار و ترقب بوده است كه انگيزه تلاش و سعى مى‌آفريند و انسان معتقد به اين معناى از بداء از افسردگى و نوميدى در امان است و در كافى شريف از امام‌