شرح مناجات شعبانيه - محمدى گيلانى، محمد - الصفحة ٢٠٠ - حوائج فطرى

انسانى و معرفت آن، راه خداشناسى است و حديث: «من عرف نفسه فقد عرف ربه» كه متكررا در آثار آمده باريك انديشانى چون صدر المتألهين و استاد، صالح المتألهين علامه طباطبائى- قدس سرهما- آن را عكس النقيض آيه نوزدهم از سوره حشر دانسته‌اند، اما مستفاد از اين فقره مناجات شعبانيه چنانكه عرض شد خداشناسى راه خودشناسى است! و مرتبه معرفت خداوند- عز و جل- را بر معرفت و شناخت نفس مقدم مى‌دارد، زيرا او سبحانه و تعالى دليل و برهان بر خودشناسى مفروض گرديده است و در دعاى جوشن آن ذات اقدس را برهان مطلق دانسته است، يعنى برهان بر همه اشيا.

«اللهم انى اسئلك باسمك يا حنان يا منان يا ديان يا برهان ...» بلكه برهان بودن حقتعالى بر هيچ چيز نبأى است عظيم در قرآن مجيد كه همان «كتاب مبين» تنزل يافته است تا عقول بشر بتوانند آن را درك كنند، و اين كتاب عظيم مرجع همه معارف و از آن جمله آنچه در ادعيه و روايات آمده است مى‌باشد و جامعترين آيه در باب شناخت و معرفت و طرق آن، اين آيه كريمه است:

سنريهم آياتنا في الآفاق و في أنفسهم حتى يتبين لهم انه الحق او لم يكف بربك انه على كل شي‌ء شهيد.[١] همواره آيات ما را در افق‌هاى مختلف جهان و نفوس مردم به آنان ارائه مى‌دهيم تا برايشان روشن گردد كه خداى تعالى حق است آيا در اين باره كافى نيست كه پروردگارت بر هر چيز شاهد و برهان است؟!

[١] - فصلت- ٥٣.