شرح مناجات شعبانيه - محمدى گيلانى، محمد - الصفحة ١٧٨ - تسبيح و تحميد عبادت

جملگى منتهاى انقياد و خضوع را نسبت به نفوذ مشيت باريتعالى دارند و با اين انقياد تكوينى، بر آفريننده خود كه مبدع حكيم و عليم است، دلالت مى‌نمايند و به لحاظ حاجت و نقصانشان و اينكه نيازمند به غنى بالذاتى هستند كه از همه نقصها منزه است، تسبيحگوى تكوينى خداى سبحانند و به ملاحظه اينكه آن ذات اقدس مرجع همه وجود و كمالات وجودى است، حمد و سپاسگوى تكوينى اويند و به اعتبار كاشفيت و مرآتيت آنها جهت اين معانى آيات خداوندند و بر اين قياس است، قنوت و اسلام موجودات براى باريتعالى.

تسبيح و تحميد عبادت‌

البته اين معناى دقيق- فى نفسه- يك معنى صحيحى است، ولى قابل تطبيق بر آيات مربوطه قرآن كريم نيست، زيرا اين معانى تكوينيه‌اى كه گفته آمد، همه موجودات و از آن جمله همه انسان‌ها واجدند، در صورتى كه در همين آيه از سوره حج كه گذشت، سجده را به كثيرى از ناس نسبت مى‌دهد و نه همه و مى‌فرمايد: «و كثير من الناس و كثير حق عليه العذاب» پس اگر سجده مذكور در آغاز آيه سجده دلالت و آيت بوده، اختصاص آن به كثيرى از ناس بدون وجه خواهد بود. و در سوره اسراء مى‌فرمايد: «تسبح له السموات السبع و الأرض و من فيهن و ان من شي‌ء الا يسبح بحمده و لكن لا تفقهون تسبيحهم انه كان حليما غفورا.»[١]

[١] - اسرا- ٤٤.