خدايى» بودند و خود را خدايى در لباس انسان معرفى مى‌كردند. ازاين‌رو، دانشمندان غربى، قالب طبيعت الهى فرمان‌روا را به عنوان شكلى از اشكال حكومت الهى و دينى معرفى كرده‌اند و گاه بيان مراد از حكومت دينى، متأثر از تحولات و فراز و نشيب‌هاى مهم در مناسبات كليسا و اقتدار سياسى در قرون وسطى و تحولات سده چهاردهم در مغرب زمين بوده است كه در نتيجه چنين تحولاتى، ماهيت حكومت منتسب به خداوند و دين يا به نحو نيابت الهى فرمان‌روا مورد تفسير قرار گرفته است يا در قالب مشيت الهى اقتدار فرمانروا توجيه گرديده است؛ اما در هر حال آن‌چه از نظر مكتب اسلام به عنوان حكومت منتسب به دين و خدا مورد توجه و تأييد است با هيچ يك از اشكال فوق، قابل مقايسه و انطباق نمى‌باشد.

در اين فصل، ضمن ارزيابى تفاسير حكومت دينى از ديدگاه انديشوران غربى، به موارد مناقشه، ترديد و نقد آن تفاسير از جهت‌هاى عديده‌اى پرداخته، ثابت كرديم كه حكومتى اصالتا قابل استناد به خداوند و دين است كه اولا، صاحبان حاكميت، خود مظهر اوصاف الهى بوده باشند و ثانيا در تمام شئون با علم به اراده و خواست خداوند، انگيزه‌اى جز محقق ساختن اراده تشريعى خداوند به عنوان محور تدابير حكومتى نداشته باشد. پرواضح است كه تشخيص چنين مقامات والاى روحى و معنوى، به واسطه آحاد جامعه امكان‌پذير نيست و لازم است از سوى خداوند متعال براى انسان ها مورد معرفى و شناسايى قرار گيرد.

براساس ديدگاه حق، حاكمان الهى در وهله نخست انبياى عظام عليهم السّلام مى‌باشند.

همان‌ها كه با احراز درجات والاى كمال انسانى، از سوى خداوند مأذون و مأمور به سامان‌دهى اجتماع بشرى بودند و در ستيز با سران كفر و طاغوت‌هاى جور، گاه توانسته بودند حكومت‌هاى مقتدرى را پايه‌ريزى كنند. در مرحله بعد و با سرآمدن دوران نبوت، استمرار «زعامت الهى» در اختيار سكان‌داران طريق هدايت، ائمه اطهار عليهم السّلام قرار گرفت و آنان به اذن الهى و تنصيص نبوى به عنوان متوليان شايسته‌