براساس شواهد و مستندهاى فوق و هم‌چنين تأكيدهاى عديده امام عليه السّلام بر نقش محورى مردم در عينيت يافتن حاكميت، دسته‌اى ديگر از فرمايشات امام عليه السّلام در زمان خلفاى پيشين، مبنى بر اين است كه اگر انصار و ياورانى داشتند، دست به قيام مى‌زدند و با توسل به قواى قهريه، حقّ خود را در مورد حكومت بازمى‌ستاندند.

آيا توسّل به زور و قوّه قهريه به معناى ناديده گرفتن اصل احراز رضايت و پذيرش مردم عينيت يافتن حكومت نمى‌باشد؟ چگونه مى‌توان رواياتى را كه در بهره‌گيرى از قيام مسلحانه براى به دست گرفتن حكومت، نقل شده است، با مواضع سياسى آن حضرت در مورد احترام به پذيرش مردم جمع نمود و پاسخى به تناقض ظاهرى اين دو طيف از مواضع امام عليه السّلام داد؟

در پاسخ بايد گفت كه مطالعه بيانات و سيره عملى امام على عليه السّلام و ساير ائمه عليهم السّلام ثابت مى‌كند كه از منظر آنان، تحصيل مقبوليت مردمى، يگانه عامل در امكان برپايى حكومت است؛ لذا در تاريخ ائمه عليهم السّلام نمونه‌اى از توسل به زور و اجبار و اعمال قواى قهريه، براى حكومت بر مردم مشاهده نمى‌شود كه چنين اقدامى نه براى پايدارى حكومت، ضامنى مطمئن است و نه در شأن رادمردان اسوه‌اى چون امامان معصوم عليهم السّلام است، كه هدفى جز هدايت مردم به آرمان‌هاى اصيل انسانى ندارند.

اما چنين موضع حقّى، به اين معنا نيست كه ائمه عليهم السّلام در برابر گروهى خاص، كه با انواع ترفندها و فضاسازى‌ها و اغلب از طريق ارعاب مردم، مى‌كوشيدند تا بر آراى عمومى تأثيرگذارده و درصدد استقرار حاكميت‌هاى نامشروع خود برآمده و در برابر برپايى حكومت عدل، مانع‌تراشى كنند، ساكت بوده و با تحقق شرايط لازم و فراهم شدن يار و انصار، حتى به تعدادى اندك، درصدد قيام عليه آنان و تنوير افكار عمومى برنيايند.

بنابراين، تصريح در برخى فرمايشات ائمّه عليهم السّلام به اين‌كه، اگر ياورانى داشتيم به‌