آنها راه به سوى حق محض را بپيمايد. آياتى از قرآن بر تحقق علم و شناخت انسانى و صائب بودن آن صحه مى‌گذارد كه اين آيات گاه در مقام توبيخ كسانى است كه راه معرفت ملك و ملكوت را طى نمى‌كنند و در حركت به سوى آن سستى و كاهلى مى‌ورزند:

أو لم ينظروا فى ملكوت السّموات و الأرض.[١] بدين مفهوم كه راه شناخت صحيح جهان ممكن است كه در غير اين صورت، توبيخ بر ترك آن معنا ندارد.

و گاه در معرفى كسانى كه راه معرفت را طى نموده و با كسب معارف منطبق با واقع به مقامات رفيع نائل شده‌اند:

يرفع اللّه الّذين آمنوا منكم و الّذين أوتوا العلم درجات.[٢] هم آنان كه بهره‌مند از مقام خشيت الهى گرديده‌اند:

إنّما يخشى اللّه من عباده العلماء.[٣] ازآن‌رو كه از منطق قرآن دست‌يابى به حقيقت ثابت امكان‌پذير است، در آياتى چند از قرآن كريم، اساس زيست فردى و اجتماعى انسان مبتنى بر شناخت و آگاهى قرار داده شده و تقليد، جز در برخى فروعات، كه متكى بر تحقيق و شناخت است، نفى شده است.

قرآن كريم، در سوره مباركه اسراء بر اين نكته تأكيد دارد كه انسان نبايد در هيچ يك از شئون فردى و اجتماعى جز براساس آگاهى و شناخت راه به مقصدى پيمايد و يا از كسى پيروى نمايد:

[١] -« آيا بر ملكوت آسمان‌ها و زمين نظر نمى‌افكنيد.» اعراف، آيه ١٨٥.

[٢] -« خداوند، كسانى را كه ايمان آورده‌اند و كسانى را كه علم به آنان داده‌شده درجات عظيمى مى‌بخشد.» مجادله، آيه ١١.

[٣] -« ترس از خداى را بندگان عالم او هستند كه دارا مى‌باشند.» فاطر، آيه ٢٨.