مباحث علمى دينى - محسنى، شيخ محمد آصف - الصفحة ٣٠٧ - ٤٠ - علم و دين(٢)

طبيعى مانن ماشين خودكار مى‌چرخد و اداره مى‌شود و نيازى به خالق ندارد.

٢- جهان مادى با تمام پديده‌هاى خود ممكن الوجود است و وجود هيچ مادى ضرورى نيست، و نياز به سبب موجبه خود دارد، جهان مادى مركب است، حتى اجزاى اتم نيز مركب است، موجود مادى بسيط (غير مركب) نداريم و هر مركب متأخر از فاعل تركيب و متأخر از اجزاى خود است.

بنابراين سراسر جهان مادى محتاج به عله العلل است. و فرض چرخيدن جهان به قوانين طبيعى، فرض غير معقول و غير ممكن است كه از غفلت گويندگان آن كه به طور فضولى از رشته‌هاى تخصصى خود به مسايل فلسفى مداخله نموده و مرتكب فتواهاى غلطى شده‌اند، ناشى شده است.

اولا: ماشين خودكار و جهان مكانيكى و متحرك به قوانين طبيعت پس از وجود خود، اگر فرضا از آفريدگار بى‌نياز باشد، در ابتداى خلقت خود كه بى‌نياز نيست.

ثانيا: از نظر عقلى ترديدناپذير است كه موجودات ممكن همانگونه كه در آغاز و ابتداى وجود نياز به آفريدگار و سبب دارد، در بقاء و ادامه وجود نيز نياز به سبب دارد، و سر اين مطلب اينست كه ماهيات امكانى در حد ذات خود خواهان وجود و يا عدم نيست و ابتدا و ادامه وجود اشياء و يا نيستى آنها بايد از جانب علت العلل خارجى باشد.

به عبارت ديگر، نسبت جهان مادى به آفريدگار نسبت روشنايى به‌