مباحث علمى دينى - محسنى، شيخ محمد آصف - الصفحة ٢٦٧ - ٣٤ - كى به دوزخ مى رود؟

باطلى معتقد شدند.

قسمت اول بدون شك در حكم كفار معاند و مستحق خلود در دوزخند.

قسمت دوم، هرچند مسؤول تقصير خود هستند، ولى مستحق خلود در دوزخ نيستند، چون خدا ميداند كه حجت بر آنان تمام نمى‌شد، لِيَهْلِكَ مَنْ هَلَكَ عَنْ بَيِّنَةٍ وَ يَحْيى‌ مَنْ حَيَّ عَنْ بَيِّنَةٍ

بلى هلاكت در دوزخ و عذاب بايد از روى دليل روشن باشد كه آيه فوق مى‌گويد.

٣- دسته سوم كفارى هستند كه يا به خاطر ضعف عقلى و ناتوانى فكرى يا به واسطه عوامل بازدارنده غير اختيارى به حق نرسيده‌اند.

اين دسته قاصرين، مستحق خلود در جهنم نيستند، زيرا آنچه كه مخالف عقل آنان بوده مانند زشتى دزدى و قتل نفس و ستمگرى و امثال آنها را بجا نياورده‌اند. و به نحوى بوده‌اند كه اگر دين حق بر آنان منكشف مى‌شد، آنرا مى‌پذيرفتند و هيچ تكبرى از پذيرفتن حق نداشته‌اند، اساسا اينان مستحق هيچ عذاب و عقابى نيستند. اما اگر بر مردم خصوصا بر دينداران به دين حق ظلم و ستم كرده‌اند و كارهايى را انجام داده‌اند كه عقول و وجدان آنان آن‌ها را زشت ميدانسته‌اند، بعيد نيست در مقابل اين اعمال خود مستحق عذاب باشند ولى نسبت به كفر قصورى خود مستحق عقاب نيستند.

بنظر نگارنده اكثر كفار در اكثر زمانها، قاصراند و در مقابل كفر خود مسئول نيستند هرچند در دنيا احكام كفر بر آنان جارى است، و در