مباحث علمى دينى - محسنى، شيخ محمد آصف - الصفحة ٢٥٣ - ٣٢ - خلود در عذاب

خدا واقع مى‌شود و بسته بخواست اوست، اگر بخواهد همه عذاب يا مقدارى از آن را بردارد، برمى‌دارد كه إراده او در هرچيز نافذ است ولى آيا مى‌خواهد يا نه؟ اين چيزى است كه فقط خدا مى‌داند و آنچه در روايات آمده است قول ما را تأييد مى‌كند كه امر موكول به خداوند است.

او در ج ٨/ ٣٨ المنار مى‌گويد: اشقيا در تبديل توحيد مستمر شدند تا فطرت آنها تغيير يافت و در تطهير فطرت محتاج عقوباتى بالاتر از عقوبات دنيا شدند، و چون نجاست ذات با سوختن دوزخ از بين رفت، مقتضاى رحمت بلامعارض مى‌ماند[١].

دليل اين مفسر و هركسى كه حرف او را پذيرفته آيات زير است:

اول: يَوْمَ يَأْتِ لا تَكَلَّمُ نَفْسٌ إِلَّا بِإِذْنِهِ فَمِنْهُمْ شَقِيٌّ وَ سَعِيدٌ فَأَمَّا الَّذِينَ شَقُوا فَفِي النَّارِ لَهُمْ فِيها زَفِيرٌ وَ شَهِيقٌ‌ خالِدِينَ فِيها ما دامَتِ السَّماواتُ وَ الْأَرْضُ إِلَّا ما شاءَ رَبُّكَ إِنَّ رَبَّكَ فَعَّالٌ لِما يُرِيدُ[٢]

اشقيا و بدبختها در آتش مخلّدند تا آسمانها و زمين دوام دارند، مگر آنچه را خدا بخواهد و پس از مدتى آنان را بيرون نمايد.

نظر بعضى از اهل علم اين است كه اين استثنا به قرينه اخير آيه‌ إِنَّ رَبَّكَ فَعَّالٌ لِما يُرِيدُ واقع‌شدنى است كه قول سوم مى‌شود[٣].

دوم:

[١] - قاموس قرآن ج ٢ ص ٢٧٥.

[٢] - سوره هود، آيات ١٠٥ تا ١٠٧.

[٣] - قاموس قرآن ج ٢ ص ٢٧٣.