شناخت نامه نماز - محمدی ری‌شهری، محمد - الصفحة ٤١٧ - ٧/ ٢ رازهاى اذان

گفتيم: خدا و پيامبر او و وصىّ پيامبر او بهتر مى‌دانند.

فرمود: «اگر بدانيد كه او چه مى‌گويد، كم خواهيد خنديد و بسيار خواهيد گريست! جمله" اللَّه أكبرِ" او، معانى بسيار دارد: يكى اين است كه" اللَّه أكبرِ" مؤذّن، حكايت از قديم بودن خداوند و ازلى و ابدى بودن او و علم و قدرت و بردبارى و بزرگوارى و جود و عطا و كبريايى او دارد.

هر گاه مؤذّن بگويد:" اللَّه أكبر"، در واقع مى‌گويد: خدا آن موجودى است كه آفريدن و فرمان دادن، ويژه اوست و با اراده اوست كه آفرينش انجام گرفت و هر چيزِ خلق، از اوست و بازگشت خلق، به سوى اوست. او اوّل است و پيش از هر چيز، از ازل بوده است، و آخر است و بعد از هر چيز هست و ابدى است، و آشكار است و فراتر از هر چيز و ادراك ناشدنى (دست نيافتنى) است، و پنهان و در دل هر چيز است (/ و پنهان‌تر از هر ناپيدايى است) و اندازه ندارد، و تنها او باقى است و جز او، همه چيز فانى است.

معناى دومِ" اللَّه أكبر"، اين است كه خدا بر آنچه بوده و خواهد بود، پيش از آن كه بود شود، دانا و آگاه است.

معناى سومِ" اللَّه أكبر"، اين است كه خداوند بر هر چيزى تواناست، بر هر كارى كه بخواهد، قدرت دارد، نيرومند به قدرت خويش است، بر آفريدگانش اقتدار دارد، به ذات خود، قوى است، قدرتش بر همه اشيا سايه افكنده است، [و] هر گاه چيزى را اراده كند، فقط به آن مى‌گويد:" باش" و آن، موجود مى‌شود.

معناى چهارمِ" اللَّه أكبر"، اين است كه خداوند، بردبار و كريم است. او [در برابر معصيت انسان‌ها] چنان بردبارى مى‌ورزد كه تو گويى [از آنها] خبر ندارد، و چنان گذشت مى‌كند كه تو گويى [آنها را] نمى‌بيند، و چنان پرده‌پوشى مى‌كند كه گويى معصيت نمى‌شود. در كيفر دادن، شتاب نمى‌ورزد و اين، از بزرگوارى و گذشت و بردبارى اوست.

معناى ديگرِ" اللَّه أكبر"، اين است كه خداوند، بخشنده و پُردِهِش است و با بزرگوارى، عمل مى‌كند.