شناخت نامه نماز - محمدی ری‌شهری، محمد - الصفحة ١١٣ - توضيحى در باره نخستين پرسش پس از مرگ

دسته سوم و بخشى از روايات دسته چهارم، نخستين مورد سؤال را تنها در حوزه اعمال و كردار، معيّن نموده‌اند و به اصطلاح، قصر اضافى و حصر نسبى هستند. اين نظر به وسيله روايات دسته پنجم و نيز رواياتى كه در پى مى‌آيند و به اين نكته تصريح دارند، به سادگى قابل تصديق است، مانند روايت:

«وَ هِىَ أوَّلُ ما يُنظَرُ فيهِ مِن عَمَلِ ابنِ آدَمَ»[١]

و حديث:

«إنّ أوَّلَ ما يُحاسَبُ بِهِ العَبدُ يَومَ القِيامَةِ مِن عَمَلِهِ صَلاتُهُ»[٢]

و يكى دو حديث ديگر كه در همين باب آورده شده‌اند.

گفتنى است شيخ صدوق در توصيف دين اماميه و در وصف نماز، چنين گفته است:

إنَّها ... أوّلُ ما يُسألُ عَنهُ العَبدُ بَعدَ المَعرِفَةِ.[٣]

نخستين چيزى كه پس از معرفت و باورها، از آن سؤال مى‌شود، نماز است.

اين تصريح، به گونه‌اى تأييد برداشت حاضر از روايات باب است.

به سخن ديگر، باورها و عقايد، تقدّم رتبى دارند و ميان آنها مهم‌ترين و اساسى‌ترين باورها، يعنى توحيد و نبوّت و ولايت، نخستين سؤال هستند و ميان اعمال، مهم‌ترين آنها، نماز، زكات، روزه و حج هستند كه نماز از اهمّيت بيشترى نسبت به بقيّه برخودار است و از اين رو، اوّلين مورد سؤال و بازخواست الهى است.

[١]. ر. ك: ح ٩٧.

[٢]. ر. ك: ح ٩٦.

[٣]. الأمالى، صدوق: ص ٧٣٩.