شناخت نامه نماز - محمدی ری‌شهری، محمد - الصفحة ٤٢٣ - ٧/ ٢ رازهاى اذان

بيمارى با آن نيست، و به سوى عزّتى كه ذلّتى در آن نيست، و به سوى نيرويى كه هرگز سستى نمى‌گيرد، و نيز به سوى كرامتى- كه چه كرامتى است!-، و بشتابيد به سوى شادمانى دنيا وآخرت و رهايى آن سراى و اين سراى.

در" حىّ على الفلاحِ" دوم، مى‌گويد: به سوى آنچه شما را بِدان فرا خواندم، و به سوى كرامت فراوان و نواخت بزرگ و نعمت والا و رستگارى بزرگ و آسايش ابدى در جوار محمّد صلى الله عليه و آله در قرارگاه صدق در نزد پادشاهى توانا، سبقت بگيريد.

امّا" اللَّه أكبرِ" او، مى‌گويد: خدا والاتر و بزرگ‌تر از آن است كه كسى از خلقش بداند كه او براى بنده‌اى كه او را اجابت و اطاعت مى‌كند و فرمانش را به گوش مى‌گيرد و بندگى او مى‌كند و تهديد او را مى‌شناسد و به او و به ياد او مشغول مى‌شود و او را دوست مى‌دارد و به او ايمان مى‌آورد و به او اطمينان دارد و به او اعتماد مى‌كند و از او بيمناك و به او اميدوار است و مشتاق اوست و با فرمان و قضاى او مى‌سازد و بدانها رضايت مى‌دهد، چه كرامتى را در نظر گرفته است.

در" اللَّه أكبرِ" دومش مى‌گويد: خدا بزرگ‌تر و والاتر و برتر از آن است كه كسى بداند كه او چه اندازه كرامت را براى دوستانش، و چه كيفرى را براى دشمنانش، و چه بخشش و آمرزش و نعمتى را براى آن كه او و پيامبر او را اجابت كند، و چه عذاب و مجازات و ذلّتى را براى آن كه او را انكار و نفى كند، نهاده است.

امّا" لا إله إلّااللَّه" او، معنايش اين است كه: خداوند، به واسطه رسول و رسالت و روشنگرى و دعوت، بر بندگانش حجّت رسا دارد و او خود، شأنش بالاتر از آن است كه كسى از آنان بر وى حجّتى داشته باشد. پس، هر كه خداى را اجابت كند، براى او نور و كرامت است و هر كه انكارش كند، صد البتّه كه خداوند از جهانيان، بى‌نياز است و او سريع‌ترينِ حسابرسان است.

معناى" قد قامت الصلاة" در اقامه، اين است كه: گاهِ ملاقات و مناجات و برآورده شدن حاجات و نيل به آرزوها و رسيدن به خداوند و كرامت و بخشش و خشنودى و آمرزش او فرا رسيد».