شناخت نامه نماز - محمدی ری‌شهری، محمد - الصفحة ٢٩٠ - رهنمودهايى براى تحصيل خشوع در نماز

و در ديدارى ديگر افزودند:

برهان اين مطلب را كسى مى‌داند كه عمل كند و نتيجه بگيرد. شيطان هم قبول ندارد كه كسى بدون اختيار، عبادتش كند.

٣. اجتناب از لغو (كار و سخن بيهوده)

يكى ديگر از امورى كه بر اساس ره‌نمودهاى آية اللَّه بهجت رحمه الله مى‌تواند در دستيابى به حضور قلب و خشوع در نماز مؤثر باشد، اجتناب از بيهوده‌كارى است.

روزى ايشان از نگارنده (رى شهرى) پرسيد: چرا در سوره مؤمنون،[١] اجتناب از لغو، در كنار خشوع در نماز آمده است؟

عرض كردم: نمى‌دانم. ايشان در پاسخ به سؤال خود، فرمود:

ممكن است راز آمدنِ «خشوع در نماز» در كنار «اجتناب از لغو» در آيات ياد شده، اين باشد كه اجتناب از سخن و كار بيهوده در دستيابى به خشوع در نماز مؤثّر است و نمازگزار تا از لغو اجتناب نكند، نمى‌تواند در نمازش خاشع باشد.

٤. تلقين اذكار نماز به قلب‌

امام خمينى رحمه الله در كتاب سرّ الصلاة، ره‌نمود ديگرى براى حضور قلب در نماز ذكر كرده‌اند، كه متن آن، اين است:

شيخ عارف كامل، شاه‌آبادى- روحى فداه- مى‌فرمود: «بايد انسان در وقت ذكر، مثل كسى باشد كه كلام، دهان طفل مى‌گذارد و به او تلقين مى‌كند، براى اين كه او را به زبان بياورد. و همين طور انسان بايد ذكر را تلقين كند. و مادام كه انسان با زبان، ذكر مى‌گويد و مشغول تعليم قلب است، ظاهر به باطن، مدد مى‌كند. همين كه زبانِ طفلِ قلب، باز شد، از باطن به ظاهر، مدد مى‌شود، چنان كه در تلقين طفل نيز

[١]. مقصود، آيات:« قَدْ أَفْلَحَ الْمُؤْمِنُونَ‌\* الَّذِينَ هُمْ فِي صَلاتِهِمْ خاشِعُونَ‌\* وَ الَّذِينَ هُمْ عَنِ اللَّغْوِ مُعْرِضُونَ؛ به راستى كه مؤمنان، كامياب شدند؛ همان كسانى كه در نمازشان خشوع دارند و همانها كه‌[ از كار و سخنِ‌] بيهوده، روى‌گردان اند» است( مؤمنون: ١- ٣).