شناخت نامه نماز - محمدی ری‌شهری، محمد - الصفحة ١١٢ - توضيحى در باره نخستين پرسش پس از مرگ

صَلاتُهُ وَ صَومُهُ وَ زَكاتُهُ وَ حَجُّهُ.[١]

هنگامى كه بنده در برابر خداوند عز و جل، مى‌ايستد، نخستين پرسشى كه از او مى‌شود، در باره نمازهاى واجب، زكات واجب، روزه واجب، حجّ واجب و ولايت ما اهل بيت است. اگر با اعتراف به ولايت و دوستى ما از اين دنيا برود، نماز و روزه و زكات و حجّش پذيرفته مى‌شود.

٥. دسته پنجم، تنها به نماز اشاره كرده كه برخى روايات آن در همين باب آمده است و از تكرارشان خوددارى مى‌كنيم.[٢]

چينش بالا، به روشنى نشان مى‌دهد كه نخستين سؤال در هر مجموعه، به تناسب همان مجموعه صورت مى‌گيرد. در دايره عقايد و باورها، سه اصل بنيادينِ توحيد، نبوّت و ولايت، نخستين مورد بازخواست و پرسش هستند و اگر عقايد كسى در توحيد و نبوّت درست باشد، عدل و معاد را نيز باور دارد و تصديق نبوّت پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله و معجزه‌اش قرآن، به معناى تصديق آيات دلالت كننده بر عدالت خدا و وجود انكارناپذير معاد است.

محبّت اهل بيت نيز كه افزون بر اين حديث، در دسته دوم و چهارم نيز گوشزد شده است، در اين دسته يعنى باورها و گرايش‌هاى بنيادين جاى مى‌گيرد، هر چند ولايت، رابط ميان باورها و اعمال نيز هست و بدون راه‌نمايى اهل بيت و بهره‌گيرى از پرتو هدايت آنها نه مى‌توان به مفهوم حقيقى توحيد و نبوّت دست يافت و نه اعمال و عبادات و از جمله نماز را به صورت صحيح و مطلوب به جاى آورد. بدين سان، روايات دسته دوم و چهارم، مؤيّد و همسو با روايات دسته اوّل مى‌شوند.

[١]. الأمالى، صدوق: ص ٣٢٨ ح ٣٨٨.

[٢]. گفتنى است روايتى، نخستين مورد سؤال را آب گوارا مى‌داند كه اساسا از دايره عقايد و باور و اعمال بيرون است و توجيهى ويژه خود دارد. متن حديث چنين است: أوَّلُ ما يَسأَلُ اللَّهُ جَلَّ ذِكرُهُ العَبدَ أن يَقولَ لَهُ: ألم اروِكَ مِن عَذبِ الفُراتِ( الكافى: ج ٦ ص ٣٨٠ ح ٣).