رساله توضيح المسائل - موسوى اردبيلى، سيد عبدالكريم - الصفحة ٣٣٦ - ١- درآمد كسب و كار
«مسأله ١٨٧٩» كسى كه مقدارى از درآمد خود را به تدريج براى ساختن مغازه يا آباد كردن زمين موات يا احداث باغ مصرف نموده و آن زمين يا باغ جزء مؤونه او محسوب نمىشود، بايد در آخر سال خُمس آن را بپردازد و اگر اصل زمينِ آباد شده نيز افزايش قيمت پيدا كرده باشد، بايد آخر سال خُمس افزايش قيمت را بدهد؛ ولى اگر قصد او از نگهدارى زمين ترقى قيمت و سود بردن نباشد، چنانچه يك بار خُمس آن را بدهد، در سالهاى بعد تا زمانى كه آن را نفروخته دادن خُمس آن واجب نيست.
«مسأله ١٨٨٠» اگر از درآمد بين سال باغى احداث كند تا بعد از بالا رفتن قيمت، آن را بفروشد، علاوه بر خمس قيمت كلّ باغ در سر سال اوّل، بايد خمس ميوه و زيادى قيمت باغ را در سالهاى بعد بدهد؛ ولى اگر قصدش اين باشد كه خودش از ميوه آن استفاده كند، فقط بايد خمس ميوهاى را كه از مصارف سالانه وى زياد آمده است، بپردازد.
«مسأله ١٨٨١» اگر درخت بيد و چنار و مانند اينها را بكارد، سالى كه هنگام فروش آنهاست، اگرچه آنها را نفروشد، بايد خُمس آنها را بدهد؛ ولى اگر مثلًا از شاخههاى آن كه معمولًا هر سال مىبُرند استفادهاى ببرد و به تنهايى يا با منفعتهاى ديگر كسبش از مخارج سال او زياد بيايد، در آخر هر سال بايد خُمس آن را بدهد.
«مسأله ١٨٨٢» كسى كه چند رشته كسب دارد، مثلًا اجاره ملك مىگيرد و خريد و فروش و زراعت نيز مىكند، چه براى هر رشته، سرمايه و دخل و خرج و حساب صندوق جداگانه داشته باشد و چه دخل و خرج و حساب صندوق آنها يكى باشد، مىتواند همه را آخر سال يك جا حساب كند و اگر نفع داشته باشد، خُمس آن را بدهد.
«مسأله ١٨٨٣» آنچه از منافع كسب در بين سال به مصرف خوراك، پوشاك، اثاثيه، خريد منزل، عروسى، جهيزيه دختر، زيارت و مانند اينها مىرسد، در صورتى كه از شأن او زياد نباشد و زيادهروى هم نكرده باشد، خُمس ندارد.
«مسأله ١٨٨٤» مالى كه انسان به مصرف نذر و كفّاره مىرساند، جزء مخارج سالانه است و نيز مالى كه به كسى مىبخشد يا جايزه مىدهد، در صورتى كه بيشتر از شأن او نباشد، از مخارج سالانه حساب مىشود.