رساله توضيح المسائل - موسوى اردبيلى، سيد عبدالكريم - الصفحة ٣٣٥ - ١- درآمد كسب و كار

براى گران شدن جنس آن را نگه مى‌دارند، لازم نيست خُمس مقدارى را كه قيمت آن بالا رفته و سپس پايين آمده، بدهد.

«مسأله ١٨٧٤» اگر غير از چيزى كه براى تجارت خريده، مالى داشته باشد كه خُمس آن را داده يا خُمس نداشته باشد، چنانچه قيمت آن بالا رود و آن را بفروشد، مقدارى كه بر قيمت آن اضافه شده، چنانچه در مخارج سال مصرف نشود خُمس دارد و چنانچه درختى كه خريده رشد كند و بزرگ شود و يا گوسفندى كه خريده چاق شود، در صورتى كه مقصود او از نگهدارى آنها اين بوده كه از ترقّى عين آنها سود ببرد، بايد خُمس آنچه را كه زياد شده بدهد.

«مسأله ١٨٧٥» سرمايه‌اى كه با آن تنها مؤونه زندگى را به دست مى‌آورد، نه بيش از آن را، خمس ندارد و اگر بيش از مؤونه خود را از سرمايه به دست آورد، بايد به نسبت مقدار زيادى، خمس سرمايه را پرداخت كند. اين حكم در تمام مسايل ديگرى كه در مورد سرمايه گفته مى‌شود، جارى است.

«مسأله ١٨٧٦» زمين‌هاى موات چنانچه براى تجارت يا بهره‌بردن از كشت و زرع آن آباد شود، جزء سرمايه به حساب مى‌آيد؛ ولى اگر براى تفريح و استراحت شخصى خود و زن و فرزندانش باشد و قصد تجارت و كسب نداشته باشد، در صورتى كه عرفاً خارج از شأن او نباشد، جزء سرمايه محسوب نمى‌شود بلكه مؤونه است.

«مسأله ١٨٧٧» اگر تاجر يا كاسب و يا كشاورز از درآمد سالانه خود وسيله نقليه‌اى بخرد، چنانچه آن را براى استفاده در كسب و كار خريده باشد، حكم سرمايه را دارد؛ و اگر براى استفاده خانوادگى و برآوردن نياز زندگى خريده باشد، جزء مؤونه است و خُمس آن واجب نيست و چنانچه براى هر دو باشد، به نسبتى كه براى كسب و كار از آن استفاده مى‌كند، حكم سرمايه را دارد.

«مسأله ١٨٧٨» وسيله نقليه‌اى كه انسان براى مسافرت‌هاى شخصى خود و خانواده و يا رفتن به زيارت مى‌خرد، اگر خارج از شأن متعارف او نباشد، جزء مخارج همان سال به حساب مى‌آيد و خُمس ندارد، هرچند براى سال‌هاى بعد باقى بماند.