رساله توضيح المسائل - موسوى اردبيلى، سيد عبدالكريم - الصفحة ٣٣٤ - ١- درآمد كسب و كار

بدهند و كسى كه شغل او كاسبى نيست، اگر اتّفاقاً معامله‌اى كند و منفعتى ببرد، پس از گذشت يك سال از هنگامى كه فايده برده، بايد خُمس مقدارى را كه از خرج سال او زياد آمده بدهد.

«مسأله ١٨٦٨» هزينه‌اى كه براى دست‌يابى به سود صرف مى‌شود، مانند كرايه حمل و نقل، دلالى و مانند آن و حتى استهلاك ماشين‌آلات و ابزار كارى كه جزيى از سرمايه است، از مجموع درآمد سال كم مى‌شود و خمس باقى‌مانده پرداخت مى‌گردد.

«مسأله ١٨٦٩» اگر اجير شود كه عملى را طى چند سال انجام دهد و اجرت همه را يك مرتبه دريافت نمايد، اجرت بر آن سال‌ها تقسيم مى‌شود و آنچه در مقابل كار، در هر سال است، درآمد آن سال مى‌باشد، مگر اين كه اجرت در مقابل كل كار پرداخت شده باشد و جزء جزء كار در نظر گرفته نشده باشد، به نحوى كه اگر كار را نيمه تمام بگذارد مستحقّ هيچ مقدار از اجرت نخواهد بود كه در اين صورت تمام اجرت دريافتى، درآمد همان سالى است كه در آن سال آن را دريافت كرده است.

«مسأله ١٨٧٠» انسان مى‌تواند در بين سال هر وقت منفعتى به دست آورد، خُمس آن را بدهد و جايز است دادن خُمس را تا آخر سال تأخير بيندازد و همچنين مى‌تواند براى هر منفعتى سال جداگانه قرار دهد و اگر براى دادن خُمس، سال شمسى قرار دهد، مانعى ندارد.

«مسأله ١٨٧١» اگر كسى كه مانند تاجر و كاسب بايد براى دادن خُمس سال قرار دهد منفعتى به دست آورد و در بين سال بميرد، بايد مخارج تا هنگام مرگ او را از آن منفعت كسر كنند و خُمس باقى مانده را بدهند.

«مسأله ١٨٧٢» اگر قيمت جنسى كه براى تجارت خريده بالا رود و آن را نفروشد و در بين سال قيمت آن پايين آيد، خُمس مقدارى كه بالا رفته بر او واجب نيست.

«مسأله ١٨٧٣» اگر قيمت جنسى كه براى تجارت خريده بالا رود و به اميد آن كه قيمت آن بالاتر رود، تا بعد از تمام شدن سال آن را نفروشد و قيمت آن تنزل پيدا كند، خمس مقدارى را كه بالا رفته، بايد بدهد؛ ولى اگر به اندازه‌اى نگه دارد كه تجار معمولًا