علوم حدیث - علوم حدیث - الصفحة ٦٢ - معرفی و روششناسی شرح نهجالبلاغه ابنمیثم بحرانی
دربارۀ پوسیده شدن اجساد اولیای الهی پس از مرگ، در حین شرح خطبۀ ٨٤ بیان کرده و پاسخ
گفته است.[١]
٨. اشاره به گلچین بودن خطبه، نامه یا حکمت:
در مواردی که کلام، گزیدهای از خطبهای کامل و طولانی باشد، پیش از شرح، به این مطلب اشاره شده است؛ مانند خطبۀ ١٤ و ١٥ که مؤلف خاطر نشان کرده این دو خطبه، تکههایی از یک خطبۀ کامل هستند و سپس متن کامل آن خطبه را، غالباً بدون ذکر منبع، آورده است.[٢] و یا پیش از پرداختن به شرح خطبۀ ٢٧ آورده است:
أقول: هذا الفصل من الخطبة التي في أولها الحمد لله غیر مقنوط مِن رحمته.[٣]
مؤلف، در بسیاری از موارد، در شرح نامهها و کلمات قصار نیز اگر سید رضی تنها بخشی از متن را آورده باشد، بخش دیگر را ـ که سیّد نیاورده ـ پیش از آغاز شرح آورده است یا توجه داده که این نامه گزیدهای از یک نامه است و کامل نیست؛ مثلاً در ابتدای شرح نامۀ ٣٢ آورده است:
أقول: أول هذا الکتاب: مِن عبدالله أمیرالمؤمنین إلی معاویة ابن أبي سفیان، أمّا بعد فإنّ الدنیا دارُ تجارة و ...[٤]
یا دربارۀ عهدنامۀ ٢٧ چنین گفته است:
و هذا الفصل مِن العهد ملتقَطٌ مِن کلام طویل.[٥]
در مورد حکمت هفتاد نیز به همینگونه رفتار کرده است.[٦]
٩. توجه به نسخه بدلهای نهجالبلاغه و دیگر منابع مربوط:
ابنمیثم، در این تألیف، به نسخههای دیگر نهجالبلاغه (نسخه بدلها) و کتب یا منابع دیگری که متن کلام در آنها نیز آمده بوده، توجه داشته است؛ زیرا در پارهای موارد، پیش از پرداختن به شرح، به اختلاف نسخههای نهجالبلاغه و منابع دیگری که متن در آنها آمده، اشاره کرده و تفاوت متن این نسخهها را بیان کرده است؛ مثال: پیش از ورود به شرح خطبۀ ٢٦ چنین آمده است:
أقولُ: هذه الخطبة مشهورة ذکرها ابوالعباس المبرّد وغیره.[٧]
و در ادامه، تفاوت نسخۀ مبرّد و نهجالبلاغه را بیان کرده است که:
[١]. همان، ج٥، ص٨٤ ـ ٨٥.
[٢]. همان، ص٦٩.
[٣]. همان، ص٨٩.
[٤]. همان، ص١٢٧.
[٥]. همان، ج١، ص٣٠٩ ـ ٣١١.
[٦]. همان، ج٢، ص٣١٣.
[٧]. همان، ج١، ص٣٦٠ـ ٣٦٣.